Olaga Faifai
Amata i
Alofa.
Puipuia manu
Feso'ota'i e fa'ama'i le tiga le manaʻomia ma puipuia tagata ola uma.
Taula'i le paneta
Toe fa'aleleia le natura i le fa'aitiitia o lau fa'ailoga si'osi'omaga.
Taula'i lou tagata
Fausia se lumana'i soifua ma le lelei i filifiliga mea'ai fa'ato'aga.
O le ā le
Nofo Faifaipea
Moni le uiga?
O le nofo faifaipea e uiga i le faia o filifiliga fa'amaoni e aoga i tagata, manu, ma le lalolagi. O lona uiga o le ola i se auala e fa'aitiitia ai le a'afiaga i le si'osi'omaga, fa'aaloalo i le tele o ola, fa'aogaina lelei punaoa, lagolago faiga o mea'ai fa'amaoni, ma fa'amanatu i le fa'aogaina fa'amaoni.
- Faaaloalo, mamalu, ma le fa'aaloalo mo meaola uma.
- Fa'aogaina poto o punaoa fa'alelei mo le lumana'i faifaipea.
- Fa'aitiitia le fa'afefe ma puipuia le natura.
- Faiga o le 'ai e fa'aaloalo i tagata, manu, ma le lalolagi.
- Filifiliga fa'amaoni e fa'aitiitia le fa'aleagaina ma lagolagoina le tumau.
O le Tala i Tuai
O tatou Filifiliga i aso uma
O soʻo se fa'ai'uga tatou te faia e fa'ama'iina le fa'ailoga. Mai le 'ai i luga o matou piasā i mea o lo'o tatou ave i fale, o matou filifiliga i aso uma e fa'avae le olaga o manu, le soifua maloloina o le lalolagi, ma le lumana'i tatou. O le malamalama i nei a'afiaga na'i o le la'asaga muamua i le fa'atuina o suiga taua.
01
O tatou
Filifiliga
O soʻo se filifiliga e fa'avae se fa'alavelave fa'alau
O soʻo se filifiliga e iai le a'afi. Meaʻai ma oloa tatou e faʻatauina fa'avae le olaga o manu, le soifua o le lalolagi, ma le lumanai. Amata le faifai pea i le malamalama i taunuuga o filifiliga i aso uma.
02
Fakatele
Faaonapone
Le Faiga i Tuatuaga o le Pala
O le faiga o le tamaoaiga manu i le taimi nei o se tasi o faiga o le 'ai e sili ona fa'aogaina punaoa i le lalolagi. E fa'ato'atele mamoe o manu i falepuleaina fa'alelei, lea e fa'amuamua ai le gaosiga i le tausiga, ma fa'aosoina le mamafa i manu, punaoa fa'alelei, ma le si'osi'omaga.
03
fa'asa'oga o le la'au
Malae o le laau & le leiloa o nofoaga
Ua tapua'i le laau e fatu ai le fanua mo le 'ai ma le fa'ato'aga o manu. A le'i toe maua nofoaga, e fa'aitiitia le fauna, ua leiloa le fa'afarerenga o le ola, ma o se tasi o le tele o nofoaga fa'aletonu carbon i le lalolagi o lo'o fa'aitiitia pea.
04
Vā o le tau
Suiga
Faiga o Meaʻai Fa'ateleina le Fa'alavelave o le Vevela
O le tama'i manu o se puna autu o le suauu o le vevela. O le methane, suiga o le fa'aogaina o le fanua, ma le gaosiga malosi e fa'ateleina le suiga o le vevela, fa'ateleina le vevela fa'alilolilo, ma fa'alavelaveina faiga fa'alelei i le lalolagi atoa.
05
Manu Fe'ai
I le Lamatia
A o le Natū e totogi le Tau
O le leiloa o le nofoaga, le fa'afefe, ma le suiga o le vevela o lo'o fa'ateleina le lamatia o manuola. A'o fa'ateleina le leaga o faiga fa'alelei, e le'i mafai ona taofi le tele o ituaiga i le fa'aitiitia o le lautele ma le tulaga maualuga o le fa'aleagaina.
06
O tatou
Lā Nei
E mafai le Lālauga Eseese
O le lumanai e faatulagaina e filifiliga tatou i le aso. Filifili ai mea'ai e faatatau i lau ma lagolagoina le faiga faiga faifai e puipuia manuola, faaitiitia le aafiaga i le si'osi'omaga, ma fesoasoani i le fausiaina o se lumanai malosi.

Suia le Tala
O le lumanai e faatulagaina e filifiliga tatou i le aso. Filifili ai mea'ai e faatatau i lau ma lagolagoina le faiga faiga faifai e puipuia manuola, faaitiitia le aafiaga i le si'osi'omaga, ma fesoasoani i le fausiaina o se lumanai malosi.
Le Lautele o La matou Aafiaga.
O luʻitau o lo tatou feagai i ai o le mea moni—ae o fa’amaumauga i tua o i latou e fa’aalia i tatou le nofoaga e manaʻomia le suiga sili. O nei numera e fa’aalia le a’afiaga moni o tatou faiga o lo’o iai nei ma le avanoa o lo’o i ai e fausia se lumanaʻi sili atu.
77%
o le fanua fa’ato‘a i le lalolagi ua fa’aogaina mo manu fa’ato‘a ma le ‘a‘ai o manu.
O le fanua lea e mafai ona ‘ai tagata, le manu.
Mau‘a: FAO
18x
E manaʻomia le tele atu fanua e gaosia ai le povi nai lo le protein i le meaola.
O mea'ai i le meaola e fa'aogaina le itiiti o le fanua ma punaoa.
Mausoga: Our World in Data
15,000L
o le vai e manaʻomia e gaosia ai le 1 kg o le povi.
O le taumafataga i le meaola e manaʻomia le 90% itiiti o le vai.
Mausoga: Water Footprint Network
80+ BILIUN
Manu i le laufanua e fa'ato'otoina i le tausaga mo le 'ai.
’Sili atu i le 210 miliona manu i aso uma.
Mau‘a: FAO
Fa'avae Fa'ama'i vs.
Fa'avae La'au.
Fa'atusatusa le a'afiaga i le si'osi'omaga, fa'amaoni, ma le sosaiete o oloa fa'avae fa'ama'i i fa'avae la'au—ma su'esu'e pe fa'apefea ona fesoasoani filifiliga i aso uma e puipuia manu, puipuia punaoa fa'alelei, ma fausia se lumana'i fa'avavau.


→ Filifili se vaega i lalo e faatusatusa le ola fa'avae i manu ma le ola fa'avae i la'au. ↓
Faiga Fa'avae i manu
O le gaosiga o mea'ai mai manu e manaʻomia le tele atu o le fanua, vai ma meaʻai, ma fa'atele le fa'alavelave o le gase greenhouse. O le faiga e fa'aa'i fualaau i manu muamua, ua le lelei le fa'aogaina o punaoa i le gaosiga o mea'ai la'au e fa'aaoga e tagata.
- E mafai ona fa'aaoga e 15,000 L o le vai mo le gaosiga o le 1 kg o le povi
- Talu ai le 77% o le fanua faiga fa'avaomalo ua fa'aogaina mo manu ma mea'ai manu
- Fa'alavelave o le methane maualuga
Filifiliga Fa'avae La'au
O le 'ai i le meaola e maua ai le tele o meaʻai fa'avaomalo i le fa'aitiitia o punaoa ma le fa'aitiitia o le fa'ailoga si'osi'omaga. O le fa'ato'aina o fualaau mo tagata e sili atu ona fa'aoga le fanua ma le vai.
- E mafai ona fa'aitiitia le fanua e le'i sili i le 90% mo le tele o punaoa protein
- Mana'oga vai e fa'aitiitia tele
- Fa'ailoga carbon e la'ititi
Faiga Fa'avae i manu
O le fa'ato'aga manu o se tagata tula'i i le fa'alavelave o le gase gase, le fa'asa'asa o le vao, le fa'afefe o le vai, ma le fa'aitiitia o le fa'afarani. O le fa'alauteleina o le fanua ma le gaosiga o meaʻai e fa'aauau pea ona fa'aletonu le vao ma le si'osi'omaga.
- Tatau i le 14.5% o le fa'asalaga o le vevela i le lalolagi e feso'ota'i ma manu fa'ato'aga
- Mauaina autu o le fa'asa'oga o le vao i le faiga
- Fa'asalaga methane maualuga
Filifiliga Fa'avae La'au
Filifili mea'ai e fa'avae i lau e fa'aitiitia le fa'asalaga, puipuia le vao, puipuia nofoaga o manu, ma fa'aogaina lelei meaola, e lagolago se lalolagi soifua.
- Mauaina i le tulaga o le vevela
- Lagolago le puipuiga o le vao
- Fa'aitiitia le fa'afefe o le vai
Faiga Fa'avae i manu
I le tausaga taʻitasi, e sili atu i le 80 bili manu i le lalolagi o lo'o fa'aola ma fa'ata'ita'i mo le 'ai. O le tele o i latou o lo'o fa'aaloalo i faiga fa'atele e fa'aitiitia ai le avanoa, le gaioiga, ma le fa'aalia o amioga masani. A'o fa'aauau le manaʻoga lalolagi e tupu, o le fa'atautaia o le gaosiga ma le tausiga o manu o se tasi o lu'itau fa'aleaganu'u sili i faiga o le 'ai i le taimi nei.
- E sili atu i le 80 bili manu i le lalolagi ua fa'ata'ita'i i le tausaga taʻitasi.
- O le 99% o manu fa'ato'aga o lo'o fa'aola i faiga fa'atau fa'atau.
- Biliiona o manu e nofo le tele o o latou olaga i fa'ata'ita'i fa'atele.
Filifiliga Fa'avae La'au
O le ola i le mea'ai e fa'avae i lau'u e fa'aitiitia le mana'oga mo le fa'ato'aga fa'ata'ita'i o manu, a'o lagolagoina se faiga o le 'ai fa'avae i le alofa, le fa'atuina ma le fa'aaloalo mo le ola. O so'o se filifiliga i le mea'ai e fa'avae i lau'u e fa'aitiitia le aofa'i o manu e fa'atuina mo le 'ai ma fa'alu'ia se lumana'i alofa.
- Fa'aitiitia le mana'oga mo le fa'ato'aga fa'ata'ita'i o manu.
- Lagolagoina tulaga maualuga mo le tausiga o manu.
- Fa'alu'ia se faiga o le 'ai alofa ma fa'atuina.
Faiga Fa'avae i manu
E tele oloa i aso i aso—paʻu, folo, paʻu o le pua, cosmetics—faalagolago i mea mai manu po o su'esu'ega. O nei pisinisi e manaʻomia le tele o le vai, kemika, ma le malosi, ma fa'alavelave i le tausiga o manu ma le si'osi'omaga.
- I le tusa ma le 1.4 biliona o le pusi manu e fa'aoga i le paʻu i le tausaga.
- O le gaosiga o le paʻu e mafai ona manaʻomia le 17,000+ litre o le vai i le tonu o le paʻu ua mae'a.
- E sili atu i le 115 miliona o manu e fa'ata'ua ona fa'aogaina i le su'esu'ega faasaienisi i le lalolagi atoa i le tausaga.
- O le fa'ata'ita'iga o le lepa e fa'aaogaina kemika e pei o le chromium, ma mafai ona fa'atupu le fa'alavelave pe afai e le fa'atonuina.
Filifiliga Fa'avae La'au
Ua fa'aalia le alualu i le saienisi o mea fa'avae le lepa fa'atupega, uila toe fa'afo'i, fa'ava'a fa'avae i le natura, ma metotia su'esu'e e le'i fa'aleagaina o manu, e fa'aitiitia le aafiaga i le si'osi'omaga ma lagolagoina le fa'ata'ita'iga ma le mamanu fa'ata'ita'i.
- Ua maua nei filifiliga 100% le fa'aogaina o manu mo le lepa, lole, siliki, ma le laupapa.
- E mafai e uila toe fa'afo'i ona fa'aitiitia le fa'aogaina o le malosi e tusa ma le 60% pe a faatusatusa i le gaosiga o mea fou.
- E sili atu i le 40 atunuu ua taofia pe fa'aitiitia le su'esu'ega o manu mo mea fa'ata'ita'i.
- O mea fa'avae i le ola ma mea toe fa'aogaina e lagolagoina le tamaoaiga fa'ata'ita'i, fa'aitiitia le a'afi.
Faiga Fa'avae i manu
O se vaega tele o le fualaau o le lalolagi’ e fa'atupu mo le 'ai o manu e le o tagata fa'atasi. O lenei faiga fa'atuina o le 'ai fa'afo'ia e mana'omia le tele o le fanua, le vai, ma le malosi, fa'aitiitia le fa'aoga o punaoa ma fa'ateleina le fa'amoemoe i faiga o le 'ai i le lalolagi.
- O le 36% o le kalori o fualaau i le lalolagi e fa'aulufale mo manu nai lo le 'ai fa'atasi e tagata.
- O le 77% o le fanua faiga fa'avaomalo i le lalolagi ua fa'aogaina mo manu ma meaʻai manu, ae e tuʻuina atu na'o le 18% o le kalori o le lalolagi.
- O le faiga fa'avaomalo o manu o se tasi o tagata fa'aoga vai fouga sili ona tele i le lalolagi.
- O le suia o fualaau i oloa manu e maua ai le leiloa tele o le malosi ma punaoa.
Filifiliga Fa'avae La'au
O le fa'ato'aina o fualaau mo le tagata e maua ai le tele o kalori ma le protein mai le fanua tutusa, fa'amafaia le vai, fa'aitiitia le mana'oga o punaoa, ma fa'amalosia le puipuiga o le 'ai i le taimi umi.
- Fausia fualaau fa'atasi mo tagata e mafai ona maua 2–20× le tele o kalori e mafai ona 'ai i le heketā, fa'alagolago i le fualaau ma le faiga pua'a.
- Mana'omia le vai itiiti tele mo le tele o mea'ai autu.
- Fa'aleleia le fa'aogaina o le fanua ma le tumau o punaoa.
- Sosoo ai se faiga o mea'ai i le lalolagi e sili ona lelei ma tumau.
Faiga Fa'avae i manu
Afai e tumau le auala o le fa'aogaina o mea, o le manaʻoga o oloa mai manu o le a fa'aauau ona fa'amoemoega i le fanua, vai fou, le tele o ituaiga, ma le vevela o le lalolagi. O le fausiaina o se lumana'i tumau e mana'omia faiga o mea'ai e fa'aoga lelei atili punaoa.
- Faiga o le 'ai e fa'atupu i le tolu vaega o le fa'alavelave o le gase i le lalolagi.
- Mana'oga povi i le lalolagi e si'i i le silia o le 50% i le 2050.
- I le minute, e leiloa le forest e tutusa ma le 27 fanua ta'aloga i le lalolagi, ma le faiga fa'ato'aga o se fa'atonuga autu.
- Faiga fa'ato'aga e fa'atatau i le 70% o le ave'ese o le vai fou i le lalolagi, ma le gaosiga o manu fa'ato'aga e tele lona sao.
Filifiliga Fa'avae La'au
O le fa'ato'aina o fualaau mo le tagata e maua ai le tele o kalori ma le protein mai le fanua tutusa, fa'amafaia le vai, fa'aitiitia le mana'oga o punaoa, ma fa'amalosia le puipuiga o le 'ai i le taimi umi.
- O le suiga i le lalolagi i le fa'aauau o mea'ai i le lau e mafai ona fa'aitiitia le fa'asalaga o le vevela i le 70% e tusa ai ma su'esu'ega fa'ata'ita'i.
- A le manaʻoga tele mo manu fa'ato'aga e mafai ona fa'atuina fanua tele mo vao, vaitafe, ma manu.
- O le mea'ai i le lau e mafai ona fa'aitiitia le fa'asalaga o le vevela i le tele.
- Puipuia le nofoaga o le soifua o le puipuia o le miliona o ituaiga o manu ma la'au.

O soʻo taʻitasi
fa'atulagaina le aso a sau.
Filifili laau, puipui le paneta, ma talia se lumanaʻi sili atu le alofa — o se auala e ola ai e fafaga ai lou soifua maloloina, faʻaalo ai le ola uma, ma faʻamautinoa le mauaina o augatupulaga o le a sau.
Se Fa'amaumauga
o lo'o tatala mata.
Saili le a'afiaga fala'au o o tatou filifiliga o mea'ai i manu, vao, vai fou, le fa'afarani o le ola, ma le vevela o le lalolagi, ma le mea e mafai ona tatou faia e suia le lumanai.
Laasaga Faigofie i
Lea o le Mea'ai Fa'atuina
O le faʻamalosia o se luʻivaega tele, ae o filifiliga laiti i aso uma e mafai ona faia ni aʻoga tetele. O nei suiga e le gata e fesoasoani i le paneta ae faʻapea foi ma le soifua maloloina. Amata i nai mea ma vaʻai po o le a le mea e aoga mo oe.
Ai Atamai
O mea'ai i le la'au e manaʻomia ni punaoa masani puupuu ma e mafai ona fa'aitiitia le fa'ailoga fa'aleaganu'u.
Fa'atau fa'amaoni
Filifili oloa fa'aaogā i mea fa'alelei, fa'ato'aga, po'o mea fa'atuina ma le fa'atuatuaina.
Faitoto'aga Faifaipea
Toe fa'aleleia, toe fa'aoga, fa'aauau le ola o ou ofu.
Sefe Vai
Le fa'asa'oga o le vai amata i aga masani ma filifiliga mea'ai atamai.
Sefe Malosi
Aga fa'afaigofie e fa'aitiitia le fa'alavelave ma le tau o le fale.
Faʻaitiitia Otaota
Fa'aitiitia, toe fa'aoga, toe fa'aleleia, toe fa'aaoga.
Fa'avae i La'au, Ona o le Lumana'i e Mana'omia I Tatou.
Alu i le meaʻai aulima. O le filifilia o le olaga aulima o se laasaga taua i le olaga faifaipea, fausia se lalolagi soifua, alofa, ma filemu mo tagata uma.
O se tino maloloina, o se paneta mama, ma se lalolagi alofa uma e amata i o tatou ipu'ai. O le filifiliina o mea'ai e leai ni mea e fai mai manu o se la'asaga mamana e fa'aitiitia ai le fa'aleagaina, fa'amalolo le natura, ma ola i le ogatasi ma le alofa.
O le olaga e fa'atatau i mea'ai e le gata i mea'ai—o se vala'au lea mo le filemu, fa'amasinoga, ma le fa'atumauina. O le auala lea e fa'aalia ai lo tatou fa'aaloalo mo le ola, mo le lalolagi, ma mo tupulaga o le lumana'i.
Olaga Faifaipea:
Filifiliga La'itiiti, A'afiaga Lalolagi
O le ola faifai pea o se auala sili e faaitiitia ai lou aafiaga i le siosiomaga ma puipuia le tele o ituaiga, punaoa masani, ma tupulaga fou. O filifiliga uma—mai le meaʻai e ‘ai i le oloa e faʻatau—e aafia le fa‘alavelave o le kiona, le fa‘aaogaina o le vai, le fa‘aaogaina o le fanua, manu ma le siosiomaga i le lalolagi atoa. I le aso nei, o le 77% o le fanua fa‘aonaponei i le lalolagi e fa‘aaogaina mo manu ma le ‘ai o manu, e ui e na’o se vaega laiti o le kalori o le lalolagi’. I le taimi lava e tasi, e sili atu i le 80 bili manu i le lalolagi e fasi i le tausaga mo le gaosiga o meaʻai, ma fa‘atupulaia le mamafa i nuʻu, vai, tele o ituaiga, ma le vevela o le lalolagi.
Ua fa'ailoa e su'esu'ega fa'asaienisi le ola i le fa'ato'aga o meaola o le la'au o se tasi o auala sili ona aoga mo le fa'aleleia o le tumau o le si'osi'omaga. O le gaosia o le 1 kilogramu o le povi e manaʻomia le tusa ma le 15,000 litre o le vai, ma o le gaosiga povi e fa'aogaina le 18 fa'atele le fanua nai lo le tele o punaoa protein o le la'au. O su'esu'ega fo'i ua fa'aalia o le suia i faiga o mea'ai fa'atuina e mafai ona fa'aitiitia le fa'alavelave o le gase gase, le fa'aogaina o le fanua, le fa'aaogaina o le vai fou, ma le fa'aleagaina o nofoaga o le nonofo, a'o puipuia le fauna ma le si'osi'omaga i le lalolagi atoa.
Le ola faifaipea e le naʻo le 'ai. Fa'asao le vai ma le malosi, fa'aitiitia le fa'alu o mea'ai, filifili oloa tumau, lagolago pisinisi fa'amaoni, toe fa'afo'i ma le fa'atuatuaina, ma puipuia nofoaga fa'alelei o le natura e fesoasoani i le lumana'i faifaipea. Miliona o gaioiga laiti i aso uma e maua ai fa'aoga o le si'osi'omaga. So'o pe e suia se taumafataga i vaiaso i se filifiliga fa'ato'aga i le la'au, po'o le fa'aogaina o se olaga faifaipea atoa, o fa'ai'uga lelei uma e fa'aitiitia le fa'alauiloa o le carbon, puipuia le fa'afarerenga o le ola, ma puipuia punaoa fa'alelei.
O faʻamatalaga o lo'o fa'aalia i le tusi fa'atonuga lenei e lagolagoina e le su'esu'ega fa'asaienisi na'i'i i le fa'ata'ita'iga ma fa'alapotopotoga fa'avaomalo, e aofia ai le Iunivesite o Oxford, FAO, Our World in Data, ma isi su'esu'ega fa'avae i fa'amaumauga fa'alelei. Su'esu'e le faletusi su'esu'ega i lalo e aʻoaʻo atili e uiga i le ola fa'atuina, taumafataga i meaola, suiga o le vevela, puipuiga o le fa'avaivai, faiga o mea'ai fa'amaoni, ma auala fa'aoga e fa'aitiitia ai lou fa'ailoga si'osi'omaga.
Faletusi Su'esu'ega mo le Ola Fa'atuina
Su'esu'e su'esu'ega fa'atuatuaina, su'esu'ega fa'asaienisi ma fa'amaumauga fa'avaomalo i le ola faifai. O manatu i lenei itulau e lagolagoina e faamaoniga mai i le a'oga, tala fa'amaoni, fa'alapotopotoga faavaomalo ma fa'alapotopotoga su'esu'ega tuto'atasi.
I le 2024, na faia e Knight ma le isi se su'esu'ega tausaga e faatusatusa ai ma'i i ta'i i le 'ai i le povi masani, povi lele, ma le 'ai vegan atoa. Na lipoti su'esu'e o le aiga vegan na maua le tulaga sili ona lelei o le soifua maloloina, ma le fua o fa'afitauli soifua i le 36%, faatusatusa i le 43% i le aiga povi lele ma le 49% i le aiga povi masani. Na maua fo'i le su'esu'e o le tele o fa'ailoga o ma'i e 14–51% itiiti i ta'i 'ai vegan, ae o le avanoa o le ono fa'afitauli fa'apitoa e 50–61% i le aiga povi masani. Mauga
I le 2024, na lipotia e Dwaraka ma isi o le aiga vegan e fa'aitiitia le tulaga o ma'i o lo'o fa'atatau i le matua ma le fa'alavelave o le tau o le tagata, fa'ailoa mai o le aiga fa'ato'atele i le taimi umi e mafai ona fesoasoani i le fa'atuputuina o le matua ma le umi o le ola. Mauga
I le 2017, na fa'ailoa se su'esu'ega i le Environmental Research Letters le suiga i le 'ai i meaola o se tasi o gaioiga fa'apitoa sili ona aoga mo le fa'aitiitia o le a'afiaga i le si'osi'omaga. Na iloa e su'esu'ega o le suiga i le 'ai i meaola e maua le a'afiaga fa'alelei e tolu le tele o le fa'ama'i ofu i le vai vevela, fa'afa'i le fa'amanuiaga e fa'afa'i le fa'ama'i ofu i le laupapa po'o le toe fa'aogaina, ma le a'afiaga e valu le tele o le suiga i suau'u fa'atau malosiaga. Source
I le 2023, na maua se su'esu'ega a Sodexo o le 81% o tamaiti aʻoga na filifilia se taumafataga vegan pe a ofoina o le filifiliga fa'avae i lisi o le a'oga. O nei taunu'uga o lo'o fa'aalia ai o suiga faigofie i le faiga o le filifiliga o mea'ai e mafai ona fa'ateleina le fa'aogaina o taumafataga fa'alelei e aunoa ma fa'asa'oga o le filifiliga a tagata. Source
I le 2023, na iloa e Scarborough ma le isi o le su'esu'ega o le a'afiaga si'osi'omuamua o le 'ai vegan e lapopo i le 'ai i le tele o mea. Na fa'aalia le su'esu'ega o le fa'asalaga gase i le 'ai vegan e tusa ma le 25% o le mea i le 'ai i le tele o mea, ae o le a'afiaga i le fa'aogaina o le vai, le eutrophication, ma le leiloa o le fa'afarani o le 46%, 27%, ma le 34% fa'atasi. O nei fa'amaumauga o lo'o fa'aalia ai o le suiga i le 'ai vegan e mafai ona fa'aitiitia le mamafa o le si'osi'omuamua i le gaosiga ma le fa'aogaina o le 'ai. Mausu
Na fuafua Ritchie ma Roser (2024) o le faiga faiga e faaaoga le 44% o le fanua e mafai ona nofo ai i le lalolagi, ma le 80% o lena fanua faiga ua faaaogaina mo le gaosiga o manu, pe i le fa'ato'aga fa'atasi po'o le fa'ato'aga o la'au e fa'aoga mo le 'ai o manu. O lenei mea e fa'aalia le a'afiaga tele o le fanua i faiga o le 'ai fa'atupega i manu i fa'aliliuga fa'avevela. Mausoga
I le 2021, na iloa e Xu ma le isi o le fa'asalaga o suau'u vevela i le tamaoaiga o manu (gaosiga ma fualaau mo le 'ai) e tusa ma le 57% o le fa'asalaga i le gaosiga o mea'ai i le lalolagi. I le faatusatusaga, o mea'ai fa'avae i le la'au e 29% feela, o lona uiga o le fa'asalaga o le tamaoaiga o manu e latalata i le lua fa'atele o le mea e fa'atupega i le la'au. Source
I le 2019, na su'esu'eina le su'esu'ega na lolomiina e le Harvard University le avanoa o le aoga o le vevela i le toe fa'aleleia o le fanua faiga a le UK o lo'o fa'aogaina nei mo le fa'ato'aga o manu. Na fa'ata'ita'ia e le su'esu'ega o le toe fa'atuina o le fanua o le fa'ato'aga e mafai ona aveese le tusa ma le 3,236 miliona toini o le CO₂ mai le ea, o le aofa'i e tutusa ma le fa'aitiitia o le fitu tausaga o le CO₂ o lo'o fa'asalaga i le tamaoaiga atoa o le UK i le taimi nei. Source
I le 2019, na lipoti le Greenpeace o le EU, o le silisili atu i le 60% o le fanua fa'ato'aga ua fa'atatau i le fa'atuina o meaʻai mo manu nai lo le fa'ato'aga o fualaau mo le tagata. Na fa'aalia le fa'alapotopotoga le tele o le fa'ato'aga o fualaau mo mea'ai, aemaise le la'au ma le soya, o lo'o fesoasoani i le a'afiaga i le si'osi'omaga o le gaosiga o manu, e aofia ai le fa'aalu o le fanua, le felanulanua'i, ma le leiloa o le fa'afarani. Mauga
I le Oketopa 2024, na iloa e Alves ma le isi i le sefulu atunuu i Europa, o le povi ma ona oloa e 40% o le fa'alavelave gasea vevela ma 53.1% o le fa'aogaina fanua. O oloa susu e 18.2% GHGE ma 13.7% fanua. Peita'i, o povi ma susu e 6.3% o mea uma ua fa'aogaina, e aofia ai mea inu, fa'aalia le aafiaga siosiomaga tele o mea'ai e fa'atuatuaina i manu. Mataupu
I le 2024, na lipotia e le Our World in Data o le gaosiga o manu, faaaoga le fanua mo le fa'amo'omo ma le fa'atupuina o meaʻai mo manu, e fa'atatau i le 80% o le fanua faiga fa'avaomalo. Source
I le 2023, na lipoti Statista o le cow’s milk e tele atu le aafiaga i le siosiomaga nai lo le susu i le fualaau. Mo se faata'ita'iga, e fa'atupu le cow’s milk i le 3.2 kg o le CO₂ ma mana'omia le 628 litre o le vai, fa'atusatusa i le susu soy e fa'atupu i le 1 kg o le CO₂ ma fa'aoga le 28 litre o le vai i le litre. Source
