I tausaga talu ai nei, ua molimauina e le lalolagi le faatupulaia o faamai pipisi e pei o le Ebola, SARS, ma le COVID-19, lea ua mafua ai ni popolega tetele i le soifua maloloina o le lalolagi atoa. O nei faamai, e afua mai i manu, e mafai ona vave salalau ma i ai se aafiaga matautia i tagata soifua. E ui o loo suesueina ma finauina pea le amataga tonu o nei faamai, ae o loo i ai faamaoniga o loo faateleina e fesootai ai lo latou aliaʻe mai i faiga o faatoaga lafumanu. O faatoaga lafumanu, lea e aofia ai le tausiga o manu mo meaai, ua avea ma vaega taua o le gaosiga o meaai i le lalolagi atoa, ma maua ai se punaoa o tupe maua mo le faitau miliona o tagata ma fafagaina ai piliona. Peitai, o le faateleina ma le faalauteleina o lenei pisinisi ua laga ai ni fesili e uiga i lona matafaioi i le aliaʻe mai ma le salalau o faamai pipisi. I totonu o lenei tusiga, o le a matou suʻesuʻeina ai le sootaga i le va o faatoaga lafumanu ma faamai pipisi, iloiloina o mea e ono fesoasoani i lo latou aliaʻe mai ma talanoaina ai aafiaga mo le soifua maloloina o tagata ma manu. E ala i lenei suʻesuʻega, matou te faamoemoe e faamalamalama le sootaga faigata i le va o faatoaga lafumanu ma faamai pipisi ma mafaufau i ni fofo e ono mafai ona faia mo le faaitiitia o lo latou aafiaga i lo tatou lalolagi.
Fa'ama'i Zoonotic ma o latou a'afiaga
O le aliaʻe mai o faʻamaʻi pipisi i manu, o faʻamaʻi e mafai ona pipisi i le va o manu ma tagata, e mafua ai se popolega tele i le soifua maloloina i le lalolagi atoa. O nei faʻamaʻi e ono mafua ai ni maʻi ogaoga, ma i nisi tulaga, e oʻo lava i le oti. O le aʻafiaga o faʻamaʻi pipisi i manu e mafai ona aʻafia ai tagata taʻitoʻatasi ae faʻapea foʻi ma nuʻu ma tamaoaiga. O le pepesi o faʻamaʻi pipisi i manu, e pei o le Ebola, SARS, ma le COVID-19, ua faʻaalia ai aafiaga mataʻutia e mafai ona latou i ai i faiga faʻalesoifua maloloina lautele ma tamaoaiga i le lalolagi atoa. E le gata i lea, o le aliaʻe mai o faʻamaʻi pipisi i manu e teteʻe i vailaʻau faʻamaʻi e faigata ai le puleaina ma le togafitia o nei faʻamaʻi. O le malamalama i le fesootaʻiga i le va o le faʻatoʻaga lafumanu ma le pepesi o faʻamaʻi pipisi i manu e taua tele i le atinaʻeina o fuafuaga lelei e puipuia ma pulea ai faʻamaʻi pipisi i le lumanaʻi, ma puipuia ai le soifua maloloina o tagata ma manu.
Malamalama i le fesiitaiga o faʻamaʻi zoonotic
O le fesiitaiga o faʻamaʻi pipisi i manu e faʻatatau i le fesiitaiga o siama pipisi, e pei o siama, siama, poʻo parasite, mai manu i tagata. E mafai ona tupu lenei faiga e ala i le fesootaʻi tuusaʻo ma manu ua aʻafia, 'aina o meaʻai poʻo vai ua pisia, poʻo le aʻafia i siʻosiʻomaga ua pisia. O le malamalama i le auala e fesiitaʻi ai faʻamaʻi pipisi i manu e taua tele mo le puipuia ma le faʻaitiitia o lo latou aʻafiaga i tagata soifua. O mea e pei o le vavalalata i le va o tagata ma manu i totonu o nofoaga faʻatoʻaga lafumanu e mafai ona faʻateleina ai le lamatiaga o le fesiitaʻiga o faʻamaʻi. E le gata i lea, o nisi faiga faʻatoʻaga, e pei o le soona toʻatele ma le le lelei o le tumama, e mafai ona faʻafaigofieina atili ai le salalau o siama pipisi i manu. O le suʻesuʻeina o auala e fesiitaʻi ai ma le faʻatinoina o auala talafeagai e puipuia ai, e mafai ona tatou faʻaitiitia ai le tupu mai ma le aʻafiaga o faʻamaʻi pipisi i manu, puipuia ai tagata ma manu.
Lamatiaga e fesoʻotaʻi ma le faʻatoʻaga lafumanu
O le fa'ato'aga lafumanu e iai ni tulaga lamatia e ono mafua ai le salalau o fa'ama'i pipisi. O se tasi o tulaga lamatia taua o le ono mafai ona sosolo fa'ama'i i le va o ituaiga manu eseese i totonu o se fa'ato'aga. A nonofo fa'atasi ituaiga eseese i se nofoaga vavalalata, e fa'ateleina ai le ono mafai ona feosofi fa'ama'i mai le tasi ituaiga i le isi. E mafai ona tupu lenei mea e ala i le fesoota'i tu'usa'o, fa'asoa mea'ai po'o vai, po'o le a'afia i si'osi'omaga ua pisia. O le isi tulaga lamatia o le fa'ateleina lea o le gaosiga o lafumanu, lea e masani ona aofia ai le taofia o manu i ni tulaga e tumu i tagata ma faigata. O nei tulaga e mafai ona fa'avaivaia ai le puipuiga o le tino o manu, ma fa'afaigofie ai ona a'afia i fa'ama'i ma fa'ateleina ai le ono mafai ona sosolo fa'ama'i. E le gata i lea, o le le lelei o le tumama, le le lava o le puleaina o otaota, ma le le lelei o le taulimaina o oloa e maua mai i manu e mafai ona fa'aopoopo atili ai le sosolo o fa'ama'i. E taua tele mo faifa'ato'aga lafumanu ona fa'atino ni faiga fa'apitoa mo le puipuiga o meaola ma tausisi i tulafono talafeagai mo le tumama e fa'aitiitia ai tulaga lamatia e feso'ota'i ma le sosolo o fa'ama'i ma puipuia ai le soifua maloloina o manu ma tagata.
Puipuia o le pepesi o faʻamaʻi zoonotic
Ina ia puipuia lelei le pepesi o faʻamaʻi pipisi o manu, e taua tele le faʻatinoina o ni fuafuaga atoatoa ma malolosi mo le puipuiga o meaola i totonu o faʻatoʻaga lafumanu. E aofia ai le faʻaaogaina o faiga faʻamamāina, e pei o le faʻamamaina ma le faʻamamāina masani o nofoaga ma meafaigaluega o manu, faʻapea foʻi ma tulafono talafeagai mo le puleaina o otaota. E tatau foʻi i faifaʻatoʻaga ona faʻamuamua le soifua maloloina ma le manuia o a latou manu e ala i le faʻamautinoaina o tulaga lelei o le olaga, faʻaitiitia o le atuatuvale, ma le tuʻuina atu o meaʻai talafeagai ma le tausiga a manu. O le mataʻituina ma le mataʻituina soo o soʻo se faʻailoga o maʻi poʻo faʻamaʻi i totonu o manu e taua tele mo le vave iloa ma le vave faia o se togafitiga. E le gata i lea, o le faʻalauiloaina o aʻoaʻoga ma le malamalama i totonu o faifaʻatoʻaga lafumanu e uiga i faʻamaʻi pipisi o manu ma le taua o fuafuaga puipuia e mafai ona i ai se sao taua i le faʻaitiitia o lamatiaga e fesoʻotaʻi ma nei faʻamaʻi. O taumafaiga faʻatasi i le va o faifaʻatoʻaga, fomaʻi manu, ma ofisa faʻatonutonu talafeagai e taua tele i le fausiaina o se siosiomaga saogalemu ma tumau lea e faʻaitiitia ai le fesiitaiga o faʻamaʻi pipisi o manu, puipuia ai le soifua maloloina o manu ma tagata.


Fa'ato'aga lafumanu ma le soifua maloloina o le lalolagi
I le vaega o le soifua maloloina i le lalolagi atoa, ua tulaʻi mai le faʻatoʻaga lafumanu o se vaega taua e popole i ai ona o ona aafiaga e ono aʻafia ai faʻamaʻi pipisi. O faʻamaʻi pipisi o manu e mafai ona feaveaʻi i le va o manu ma tagata, ma e ono lamatia ai le soifua maloloina lautele. O le vavalalata o tagata ma manu i totonu o siʻosiʻomaga faʻatoʻaga lafumanu e fausia ai se nofoaga lelei mo le feaveaʻiina ma le faʻateleina o nei faʻamaʻi. E le gata i lea, o le natura malosi o faiga faʻaonaponei o le gaosiga o lafumanu e faʻateleina ai le lamatiaga, ona o le tele o manu o loʻo nonofo faʻatasi, ma maua ai avanoa mo siama e vave ona salalau. O le iloa ma le malamalama i nei fesootaʻiga e taua tele ina ia atiina ae ai ni fuafuaga lelei mo le puipuia ma le puleaina o faʻamaʻi, ma iu ai ina puipuia le soifua maloloina o tagata ma manu.
Fegalegaleaiga o tagata ma manu ma le salalau o faʻamaʻi
E taua tele le sao o le fegalegaleaiga a tagata ma manu i le salalau o faʻamaʻi pipisi i manu, ma faʻamamafa ai le manaʻomia o se malamalamaga atoatoa i lenei sootaga faigata. A fesootaʻi vavalalata tagata ma manu, pe ala i faiga faʻatoʻaga, fefaʻatauaʻiga o manu feʻai, poʻo le umiaina o fagafao i totonu o aiga, e tele ai le avanoa e pipisi ai faʻamaʻi. E mafai ona pipisi siama e ala i le fesootaʻi tuusaʻo ma manu ua aʻafia, 'aina o oloa a manu ua pisia, poʻo le aʻafia i otaota o manu. E le gata i lea, o le faʻalavelaveina o gaoioiga a tagata i nofoaga masani e mafua ai ona fesootaʻi tagata ma ituaiga o manu feʻai e ono iai faʻamaʻi e le o iloa. O le suʻesuʻeina o le faiga o fegalegaleaiga a tagata ma manu ma lona aʻafiaga i le salalau o faʻamaʻi e taua tele mo le atinaʻeina o auala puipuia lelei ma le faʻaitiitia o faʻamaʻi pipisi i le lumanaʻi.
Taua o le puleaina lelei o otaota
O le puleaina lelei o otaota e matuā tāua tele i le pisinisi fa'ato'aga lafumanu ina ia mautinoa le soifua maloloina ma le saogalemu o manu ma tagata. O otaota o lafumanu, e pei o otaota o manu ma mea e fa'amoe ai, e mafai ona i ai ni siama ma ni mea e fa'aleagaina ai le siosiomaga e ono lamatia ai le soifua maloloina pe a le pulea lelei. I le fa'atinoina o faiga talafeagai o le puleaina o otaota, e pei o le teuina lelei, taulimaina, ma auala e lafoa'i ai, e mafai ai e faifa'ato'aga ona fa'aitiitia le lamatiaga o le pipisi o fa'ama'i ma le fa'aleagaina o le siosiomaga. E aofia ai fuafuaga e pei o le fa'apalapala, fa'agase'esega o otaota e le mana'omia ai le vai, ma le fa'aogaina lelei o otaota i le fanua e fa'ateleina ai le toe fa'aaogaina o mea'ai ma fa'aitiitia ai le fa'asa'olotoina o mea leaga i le ea, vai, ma le eleele. E le gata i lea, o le puleaina lelei o otaota e fesoasoani i le fa'asaoina o le fa'ato'aga atoa e ala i le fa'aitiitia o le a'afiaga i puna'oa fa'alenatura ma le fa'alauiloaina o se siosiomaga maloloina mo manu fa'ato'aga ma le nu'u o lo'o siomia ai.
Taumafaiga fa'atasi mo le puleaina o fa'ama'i
Ina ia pulea lelei le salalau o faʻamaʻi pipisi i manu, e taua tele taumafaiga faʻatasi. E manaʻomia ai le galulue faʻatasi ma le faʻamaopoopoina o vaega eseese e aofia ai ofisa o le malo, fomaʻi manu, faʻalapotopotoga soifua maloloina lautele, ma faifaatoʻaga lafumanu. O le galulue faʻatasi, e mafai ai e nei faʻalapotopotoga ona faʻasoa faʻamatalaga, punaoa, ma tomai e iloa ai ma faʻatalanoaina ai faʻamaʻi pipisi. E mafai foʻi e taumafaiga faʻatasi ona faʻafaigofieina le faʻatinoina o faiga mataʻituina e mataʻituina ai mamanu o faʻamaʻi ma iloa ai soʻo se faʻailoga lapatai vave. E le gata i lea, o le faʻaleleia atili o faiga faʻapaʻaga i le va o vaega eseese e mafai ona faʻaleleia atili ai suʻesuʻega ma atinaʻe, e oʻo atu ai i fofo fou mo le puleaina ma le puipuia o faʻamaʻi. I le iuga, e ala i le tuʻufaʻatasia o latou malamalama ma punaoa, e mafai e taumafaiga faʻatasi ona fesoasoani tele i le faʻaitiitia o lamatiaga e fesoʻotaʻi ma faʻamaʻi pipisi i manu ma le puipuia o le soifua maloloina lautele.
Fesili masani
O le a le sootaga i le va o le faatoaga lafumanu ma le aliaʻe mai o faamai pipisi?
E lavelave le sootaga i le va o le fa'ato'aga lafumanu ma le alia'e mai o fa'ama'i pipisi. E mafai e fa'ato'aga lafumanu ona fa'atupuina ni tulaga e fa'afaigofie ai le sosolo atu o fa'ama'i mai manu i tagata. O faiga fa'ato'aga fa'amalosi, e pei o le so'ona tumu o fale ma le le lelei o le tumama, e mafai ona fa'ateleina ai le lamatiaga o le pepesi o fa'ama'i. E le gata i lea, o le vavalalata o tagata i lafumanu e fa'ateleina ai avanoa mo le sosolo atu o fa'ama'i. E mafai e lafumanu ona avea ma nofoaga e teu ai siama pipisi mai manu, lea e mafai ona a'afia ai tagata e ala i le pa'i sa'o pe 'aina o oloa ua pisia. Peita'i, e taua le maitauina e le o fa'ama'i uma o manu e feso'ota'i sa'o ma fa'ato'aga lafumanu, aua o nisi e mafai fo'i ona afua mai i manu fe'ai po'o isi punaoa.
E faʻapefea ona salalau faʻamaʻi pipisi mai manu i tagata i totonu o faʻatoʻaga lafumanu?
E mafai ona sosolo faʻamaʻi pipisi mai manu i tagata i totonu o faʻatoʻaga lafumanu i auala eseese. E mafai ona tupu le fesiitaiga tuusaʻo e ala i le fesootaʻi ma manu ua aʻafia poʻo vai o latou tino, e pei o le faua poʻo otaota. E mafai ona tupu le fesiitaiga lē tuusaʻo e ala i le faʻaalia i luga o mea ua pisia, meafaigaluega, poʻo oloa taumafa. O faiga le lelei o le tumama, faiga le lelei o le puipuiga o meaola, ma tulaga tumu i faʻatoʻaga e mafai ona faʻateleina ai le lamatiaga o le salalau o faʻamaʻi. O nisi faiga faʻatoʻaga e pei o maketi susu poʻo le vavalalata i le va o ituaiga manu eseese e mafai foʻi ona faʻafaigofieina ai le fesiitaiga o faʻamaʻi pipisi mai manu. O le tumama lelei, tui puipui, ma tulafono faʻatonutonu faʻapitoa o le puipuiga o meaola e taua tele i le puipuia o le salalau o nei faʻamaʻi.
O a ni faʻataʻitaʻiga o faʻamaʻi pipisi mai manu feʻai na afua mai i faʻatoʻaga lafumanu?
O nisi o faʻataʻitaʻiga o faʻamaʻi pipisi o manu e afua mai i faʻatoʻaga lafumanu e aofia ai le fulū manu (flu manu), fulū puaʻa (fulū puaʻa), faʻamaʻi siama Ebola, Middle East respiratory syndrome (MERS), ma le bovine tuberculosis. O nei faʻamaʻi e mafai ona pipisi atu i tagata e ala i le fesootaʻi tuusaʻo ma manu ua aʻafia poʻo vai o latou tino, 'aina o aano o manu ua pisia poʻo oloa gaosi susu, poʻo le aʻafia i siosiomaga ua pisia e pei o faʻatoʻaga poʻo fale fasimanu. O faiga lelei o le tumama, tui puipui o manu, ma le mataʻituina masani e taua tele i le puipuia ma le puleaina o le salalau o nei faʻamaʻi i faʻatoʻaga lafumanu.
O a ni mea taua i totonu o faiga fa'ato'aga lafumanu e ono fesoasoani i le pipisi o fa'ama'i pipisi mai manu?
O nisi o mea e ono mafua ai ona sosolo faʻamaʻi pipisi o manu feʻai e aofia ai le soona toʻatele ma le le lelei o le tumama i totonu o fale o manu, le leai o ni puipuiga lelei mai meaola, le vavalalata o tagata ma manu, ma le faʻaaogaina o vailaʻau faʻamaʻi i manu feʻai. O nei mea e mafai ona faʻafaigofie ai le sosolo o siama i le va o manu ma tagata, ma faʻateleina ai le lamatiaga o le sosolo o faʻamaʻi pipisi. E le gata i lea, o fefaʻatauaʻiga faʻavaomalo ma felauaiga o manu feʻai e mafai foʻi ona i ai se sao i le sosolo o faʻamaʻi pipisi. O le mea lea, o le faʻatinoina o faiga lelei o le pulega o faʻatoʻaga ma fuafuaga faʻamalosia o puipuiga mai meaola e taua tele i le faʻaitiitia o le sosolo o faʻamaʻi pipisi i manu feʻai i faʻatoʻaga.
E faʻapefea ona faʻaitiitia e le au faifaatoʻaga lafumanu le lamatiaga o le pipisi o faʻamaʻi pipisi e puipuia ai le soifua maloloina o tagata ma manu?
E mafai e faifaatoaga lafumanu ona faʻaitiitia le lamatiaga o le pipisi o faʻamaʻi pipisi e ala i le faʻatinoina o auala eseese. E aofia ai le faʻatinoina o tulafono lelei o le puipuiga o meaola, e pei o le tausia o se siosiomaga mamā ma le tumama mo manu, faʻatapulaʻaina o le ulufale atu i tagata asiasi, ma le faʻamamaina soo o meafaigaluega. O polokalame masani o le siakiina o le soifua maloloina ma tui puipui mo lafumanu e mafai foi ona fesoasoani e puipuia le salalau o faʻamaʻi. E le gata i lea, e tatau i faifaatoaga ona faʻalauiloa le puleaina lelei o otaota ma ia mautinoa le saogalemu o le taulimaina ma le lafoaia o oloa e maua mai i manu. O le galulue faʻatasi ma fomaʻi manu ma ofisa o le soifua maloloina lautele e taua tele i le faʻatinoina o fuafuaga lelei o le mataʻituina ma le puleaina o faʻamaʻi. Ma le mea mulimuli, o le aʻoaʻoina o faifaatoaga ma tagata faigaluega e uiga i faʻamaʻi pipisi ma auala e puipuia ai e mafai ona fesoasoani i le puipuia o le soifua maloloina o tagata ma manu.





