15,000 لیتر
بۆ بەرهەمهێنانی تەنها یەک کیلۆگرام گۆشتی مانگا پێویستە بە ئاوێک - ئەمە نموونەیەکی ڕوونە لەوەی کە کشتوکاڵی ئاژەڵ بە یەک لەسەر سێی ئاوی جیهان دەخاتە ژێر بەکارهێنان. [1]
80%
لە سەدا حەفتا و پێنجی دارستانەکانى ئەمازۆن بەهۆی ڕەمەکانی ئاژەڵەوە لەناو دەچن - گەورەترین تاوانبار لە پشت لەناوبردنی گەورەترین دارستانی جیهان. [2]
77%
ji axa çandiniyê ya cîhanî ji bo ajal û xwarina ajalan tê bikar anîn — lê belê tenê 18% ji kaloriyên cîhanê û 37% ji proteîna wê peyda dike. [3]
Gaza Giran a Ser Greenhousê
بەرھەمھێنانی ئاژەڵی لە کارگەکاندا زیاتر گازی گەرمخانەیی بەرھەم دەھێنێت وەک چۆن کۆی گشتیی کەرتی گواستنەوەی جیهانی بە تێکڕا بەرھەم دەھێنێت. [4]
92 ملیار
لە ئاژەڵانی وشکانی جیهانەوە ساڵانە بۆ مەبەستی خۆراک دەکوژرێن — و 99%یان ژیان لەسەر کارگە کشتوکاڵییەکان بەسەر دەبەن. [5]
400+ جۆر
ژەهراوی بوونی گاز و 300+ ملیۆن تۆن پیسایی لە کارگەکانی بەرهەم هێنانی ئاژەڵدا دروست دەبێت، ژینگەی هەواو ئاومان پیس دەکات. [6]
1,048 ملیۆن تۆن
بڕێکی زۆر لە دانەوێڵە بەکاردەھێنرێت بۆ ئاژەڵ بەخێوکردن لە ساڵێکدا - بە ڕادەیەک کە دەتوانێت چەندین جار برسێتی جیهانی نەھێڵێت. [7]
37%
دەرچوونی گازی میتانە لە کشتوکاڵی ئاژەڵەوە دێت - گازیکی گەرمخانەیی 80 جار بەهێزترە لە CO₂، و دەبێتە هۆی تێکچوونی کەشوهەوا. [8]
80%
لە سەرانسەری جیهاندا لە ئاژەڵانی بەخێوکردندا دژە بیوتیک بەکاردەھێنرێت، کە بەرگری دژە زیندەییەکان بەھێزتر دەکات. [9]
1 بۆ 2.8 تریلیۆن
ئاژەڵە دەریاییەکان بە شێوەیەکی ساڵانە دەکوژرێن بەهەردوو ڕێگەی ڕاوکردن و بەخێوکردن لە کێڵگەدا - زۆربەی ئەم ئاژەڵانە تەنانەت لە ئامارەکانی بەرهەمھێنانی ئاژەڵیشدا ناچێنە ژمارەوە. [10]
60%
لەدەستدانی جۆراوجۆری ژینگەیی جیهان بەستراوەتەوە بە بەرھەمھێنانی خۆراک - بە تایبەتی بە ڕێژەیەکی زۆر بەستراوەتەوە بە بەرھەمھێنانی ئاژەڵ. [11]
75%
ئەگەر جیهان بەرەو ڕژێمی خۆراکی ڕووەکی بڕوات، دەتوانرێت زۆربەی زەویە کشتوکاڵییەکان ئازاد بکرێت - بە ڕزگارکردنی ناوچەیەک بە ئەندازەی ویلایەتە یەکگرتووەکان، چین، و یەکێتیی ئەورووپا بە تێکەڵی. [12]
دەبێ چی بکەین؟
باشترین شت کە دەتوانین بیکەین ئەوەیە کە شێوازی خواردنمان بگۆڕین. ڕژیمی خواردنی ڕووەک لەسەر بنەمای ڕەچاوکردنی هەردوو هەسارەکەمان و جۆرە جیاوازەکانی تێدا بەشدارین، هەڵبژاردەیەکی بە بەزەییترە.
Gerstêrkê Xilas bike
بەرھەمھێنانی ئاژەڵداری هۆکاری سەرەکی لەدەستدانی جۆراوجۆری ژیانییە لەسەر ئاستی جیهانی و هەڕەشەیەکی توند لە ئیکۆسیستەمەکانمان دەکات.
کۆتایی بە ئازارەکانیان بهێنە
بەرهەم هێنانی کارخانەیی بە شێوەیەکی زۆر پشت بە داواکاری بەکارهێنەران بۆ گۆشت و بەرهەمە ئاژەڵییەکان دەبەستێت. هەر ژەمێکی ڕووەکی بەشدارە لە ڕزگارکردنی ئاژەڵان لە سیستەمی توندوتیژی و دەست بەسەراگرتن.
لە ڕوەکەکاندا گەشە بکەن
خواردنە ڕووەکییەکان نەک تەنها تامێکی خۆشیان هەیە بەڵکو دەوڵەمەندن بە ڤیتامین و کانزای پێویست کە وزە زیاد دەکەن و یارمەتیدەرن بۆ باشترکردنی تەندروستی گشتی. پەیڕەوکردنی ڕژێمی خۆراکی دەوڵەمەند بە ڕوەک ڕێگەیەکی کاریگەرە بۆ ڕێگریکردن لە نەخۆشییە درێژخایەنەکان و پشتگیریکردنی تەندروستی درێژخایەن.
Çewtiya çandiniya fabrîkayî:
Li cihê ku ajalan di bêdengiyê de diêşin, Em dibin dengê wan.
ئازاری ئاژەڵان لە کشتوکاڵدا
هەر شوێنێک ئاژەڵان زیانیان بگات یان دەنگییان نەبیسترێت، ئێمە هەنگاو دەنێین بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دڕندەیی و پاڵپشتی لە سۆز دەکەین. ئێمە بەردەوام کار دەکەین بۆ ئاشکراکردنی نادادی و هەوڵدان بۆ گۆڕانکاری و گەیاندنی پاراستن بە ئاژەڵان لە هەر شوێنێک کە خۆشگوزەرانییان لە مەترسیدایە.
ڕووداوەکە
Rاستیووی ژێر پیشەسازییە خۆراکییەکانمان
ڕاستی پشتە لە گەشەی خواردنمان ڕاستیەکی شاراوەی سەختی فابریکەیی نیشان دەدات سەختی فابریکەیی کشتوکاڵ, لە کۆی ساڵاندا ملیۆنەکانی ژوان سەختی زۆر دەستپێدەکەن. لە سەر کاریگەری سەروەری ژوانەکان سەروەری ژوانەکان, کەشتوکاڵی ئینجینەریش زیانێکی گەورەی ژینگەیی دروست دەکات زیانێکی ژینگەیی, لە گۆڕانکارییەکانی هەوا تا لەبەردەستبوونی جۆرەکان. لە هەمان کاتدا، سیستەم خەطرە تەندروستییەکان وەک قەبارەی زۆر، شەکر، و نەخۆشی دڵ زیاد دەکات. هەڵبژاردنی خواردنی سەوز و گرتنی ژیانی بەهێز ڕێوشی هەڵسەنگاندنەکانی هێزدار — کەمکردنەوەی سەختی ژوان, پاراستنی سیاره، و باشترکردنی تەندروستی مرۆڤ.
پیشەسازی گۆشت
مانگا
لەدایکبوون بۆ ئازار، مانگا دەناڵێنن بە ترس، تەنیایی و دەرکردنی سەخت وەک لابردنی ئەستوورە و کوتان - زۆر پێش دەستپێکردنی سەربرین.
بەرازەکان
Beraz, ji kûçikan zîrektir in, jiyana xwe di cotinên teng û bê pace de derbas dikin. Berazên mê herî zêde diêşin — bi awayekî dubare têne ducanî kirin û di qutiyên ewqas biçûk de tên girtin ku nikarin tevlî zarokên xwe bibin.
مریشک
مریشکەکان زۆرترین ئەزیەت دەکێشن لە بەکۆمەڵگەکەری، مریشکەکان بە هەزاران دەخرێنە ناو کۆگای پیسەوە، بە مەبەستی ئەوەی بە خێرایی گەشە بکەن، بەڵام جەستەیان ناتوانێت لەگەڵ ئەم گەشەکردنەدا بگونجێت - ئەمەش دەبێتە هۆی چەندین ناتەندروستی و مردنی زوو. زۆربەی مریشکەکان لە تەمەنی شەش هەفتەییدا دەکوژرێن.
بەرەلەکان
بەرخیزەکان ئازاری زۆریان بەرکەوێت و لە دایکیان جیا دەکرێنەوە تەنها چەند ڕۆژێک دوای لەدایکبوون - هەموو بۆ مەبەستی گۆشت. ئازاری ئەوان زوو دەست پێ دەکات و زوو کۆتایی دێت.
کەروێشک
کەروێشکەکان بە شێوەیەکی دڕندانە دەکوژرێن بەبێ هیچ پارێزگارییەکی یاسایی - زۆرێک لێیان دەدرێت، بە خراپی مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت و قوڕگیان دەبڕدرێت لە کاتێکدا هێشتا بە ئاگادان. ئازار و ئازاری بێدەنگی ئەوان زۆرجار نادیدە دەکرێت.
کەڵەشێر
هەموو ساڵێک، ملیۆنان کەڵەشێر بە مردنێکی دڕندانە دەمرن، زۆرێک لە ژێر گوشاری گواستنەوە گیان لەدەست دەدەن یان تەنانەت لە کوشتنگەکاندا بە زیندوویی دەکوڵێنرێن. سەرەڕای زیرەکی و پەیوەندی بەهێزی خێزانی، بە بێدەنگی و بە ژمارەیەکی زۆر ئازار دەچێژن.
JI DERVEYÎ ÇEWTÎYÊ
پیشەسازی گۆشت زیان بە هەردوو هەسارەکە و تەندروستی ئێمە دەگەیەنێت.
کاریگەری ژینگەیی گۆشت
بەرزکردنەوەی ئاژەڵان بۆ خۆراک زۆرێک لە زەوی و ئاو و وزە دەخات و دەبێتە هۆی زیانگەیاندن بە ژینگە. FAOی نەتەوە یەکگرتووەکان دەڵێت کەمکردنەوەی بەرهەمە ئاژەڵییەکان گرنگە بۆ شەڕکردن لەگەڵ گۆڕانی کەشوهەوا، چونکە بەخێوکردنی ئاژەڵان نزیکەی 15%ی گازی گەرمخانەیی جیهانی لەخۆدەگرێت. کێڵگەی کارخانەکانیش زۆرێک لە سەرچاوەکانی ئاو بەفیڕۆ دەدەن - بۆ خواردن، پاککردنەوە و خواردنەوە - لە کاتێکدا زیاتر لە 35,000 میل لە ئاوەڕۆکانی ئەمریکا پیسبکەن.
Xeterên ji bo Tenduristiyê
خواردنی بەرهەمە ئاژەڵییەکان مەترسی نەخۆشییە جددییەکان زیاد دەکات. WHO گۆشتی پرۆسێسکراو پۆلێن دەکات وەک ماددەیەکی تووشکەرەوە، مەترسی تووشبوون بە شێرپەنجەی کۆلۆن و ڕێکتاڵ بە ڕێژەی 18% زیاد دەکات. بەرهەمە ئاژەڵییەکان چەوری تێرکراوی زۆرە و پەیوەندی هەیە بە نەخۆشی دڵ، جەڵتەی مێشک، شەکرە و شێرپەنجە - هۆکارەکانی مردن لە ئەمریکا. لێکۆڵینەوەکان دەری دەخەن کە ڕووەکی خواردنەکان درێژتر دەژین؛ لێکۆڵینەوەیەک دەری خستووە کە ئەوان 12% کەمتر تووشی مردن دەبن لە ماوەی شەش ساڵدا بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی گۆشت دەخۆن.
پیشەسازی شیر
خێزانە تێکشکاوەکان
لە کێڵگەکانی شیرەمەنی، دایکان بۆ گورگەکانیان دەگریان کاتێک لێیان دەکرێنەوە - بۆ ئەوەی شیرەکەیان بۆ ئێمە لە شوشەدا بکرێت.
تەنیا بەجێهێڵراو
گوزنەکان، لە دایکەکانەوە دەرهەڵدەگیرێن، ژیانی سەرەتایی خۆیان بە سەرماو سەختی بەسەر دەبەن. دایکەکانیشیان بە زنجیر بەستراونەتەوە بە ژوورە تەسکەکانەوە، ساڵ هایەکی زۆر ئازار دەچێژن—تەنها بۆ ئەوەی شیرێک بەرھەم بھێنن کە بۆ ئێمە نییە.
Cudakirina Bi Êş
لە ئازاری سووتانی نیشانەدانەوە تا ئازاری ڕاستەقینەی لابردنی سینگ و کلک — ئەم ڕێکارە توندوتیژیانە بەبێ بەنجکردن ئەنجام دەدرێن، مانگا بەجێ دەهێڵێت بە برین و ترساو و شکاو.
بە توندی کوژراون
Çêlekên ji bo şîr çêdibin rû bi rûyê dawîyeke bi çewtî dimînin, pir zû tên qurban kirin gava ku êdî şîr çê nakin. Gelek ji wan di rê de êşeke mezin dibînin û di dema qurban kirinê de hişmendiya xwe ji dest nade, êşa wan li pişt dîwarên pîşesaziyê veşartî ye.
JI DERVEYÎ ÇEWTÎYÊ
شیرەمەنیی دڕندەیی زیان بە ژینگەکە و تەندروستیمان دەگەیەنێت.
تێچووی ژینگەیی شیر
بەرھەمھێنانی شیر دەردانی بڕێکی زۆر میتان، ئۆکسیدی نایترۆ و دوانە ئۆکسیدی کاربۆن دەکات - گازە گەرمخانەیییە بەھێزەکان کە زیان بە بەرگەھەوا دەگەیەنن. ھەروەھا دەبێتە ھۆی لەناوبردنی دارستان بە گۆڕینی ژینگەی سروشتی بۆ زەوی کشتوکاڵی و پیسبوونی سەرچاوەکانی ئاوی ناوخۆیی لە ڕێگەی بەکارھێنانی نادروستی پاشەڕۆ و پەینی کشتوکاڵی.
Xeterên ji bo Tenduristiyê
Xwarina berhemên şîr ve girêdayî xetereyên bilind ên pirsgirêkên tenduristî yên cidî ye, di nav de kansera pêsîr û prostatê, ji ber asta bilind a faktora mezinbûnê ya însulînê ya şîr. Dema ku kalsiyûm ji bo hestiyên bihêz pêwîste, şîr ne çavkaniya tenê an çêtirîn e; keskên pelçiqandî û vexwarinên nebatî yên xurtkirî alternatîfên bê zulm û tenduristtir pêşkêş dikin.
پڕۆسەی ھێلکە
کوڕە چێڵی سەربرین
Çêçikên nêr, yên ku nikarin hêk bikin an mîna mirîşkên goşt mezin bibin, ji hêla pîşesaziya hêkê ve wekî bêqîmet têne hesibandin. Tavilê piştî derketinê, ew ji mêyan têne veqetandin û bi hovîtî tên kuştin - an jî di makîneyên pîşesaziyê de sax tên hêrandin.
Girtinbûna Dijwar
Li Dewletên Yekbûyî, nêzîkî 75% mirîşk di qefesên piçûk ên têl de tên tijîkirin, her yek bi cîhê kêmtir ji kaxezek çapkerê. Zorê li wan tên kirin ku li ser têlên hişk bisekinin ku birîndarê lingên wan dikin, gelek mirîşk di van qefesan de diêşin û dimirin, carinan di nav berxwedê de tên hiştin.
ئەشکەنجەی توند
Mirîşk di pîşesaziya hêkan de ji ber tengasiyên giran ên zextê, streseke giran dikişînin, ku dibe sedema tevgerên zirardar ên mîna xwe-kuştinê û kanîbalîzmê. Di encamê de, karker beşek ji nokên wan ên hesas bêyî êşkêşan jê dikin.
JI DERVEYÎ ÇEWTÎYÊ
پیشەسازی ھێلکە زیانی بۆ تەندروستی و ژینگەی ئێمە ھەیە.
Hêk û jîngeh
Hilberîna hêkan bi giranî zirarê didê ber çovre. Her hêkek ku tê xwarin nîv kîlo gazên garmkirina gerdûnê çêdike, di nav de amonyak û karbondîoksît. Wekî din, mîqdarên mezin ên dermanên ku di cotkariya hêkan de tên bikaranîn, rê û kaniyên avên herêmî qirêj dikin û hewayê, dibin sedema ziyanên berfireh ên jîngehê.
Xeterên ji bo Tenduristiyê
ھێلکە دەتوانێت بەکتریای زیانبەخشی سەلمۆنەلا لەخۆ بگرێت، تەنانەت کاتێک ئاسایی دەردەکەوێت، دەبێتە ھۆی نیشانەکانی نەخۆشی وەک سکچوون، تا، ئازاری سک، سەرئێشە، دڵتێکەڵھاتن و ڕشانەوە. ھێلکەی بەرھەمھێنانی کارخانەیی زۆرجار لە مریشکێکەوە دێت کە لە بارودۆخی خراپدا دەژین و لەوانەیە ئەنتی بایۆتیک و ھۆرمۆنی تێدابێت کە مەترسی بۆ سەر تەندروستی دروست دەکات. ھەروەھا، ڕێژەی بەرزی کۆلیسترۆڵ لە ھێلکەدا دەتوانێت ببێتە ھۆی کێشەی دڵ و لوولە خوێنەکان لە ھەندێک کەسدا.
پڕۆسەی ڕاوەماسی
Çandiniyên masî yên fabrîkayê
Piraniya masîyên ku îro tên xwarin di çandiniyên avî yên hundir an jî yên li ser okyanûsê de tên mezinkirin, jiyana xwe ya tevahî di avên qirêj de yên bi astên bilind ên amonyak û nîtratê de dimînin. Van şert û mercên dijwar rê didin ku gelek caran li gilçîsk, organ û xwînê wan êrîşên parazît ên ku derdikevin û enfeksiyonên bakterî yên berbelav çêdibin.
ماسیگرتنی پیشەسازی
Masîgiriya bazirganî kul û azarên ajalan çêdike, salane nêzîkî trîlyonek masî li çaralê cîhanê dikuje. Keştiyên mezin xetên dirêj bikar tînin - heta 50 mil bi sedan hezar çengelên xwarinê - û torên gemar, ku dikarin ji 300 lingê heta heft mil dirêj bibin. Masî kor di van toran de dimeşin, pir caran bi xeniqandinê an jî bi xwînrijandinê dimirin.
Kuştiyên Bêmiruvî
Bê parastinên qanûnî, masî di qetliamên Dewletên Yekbûyî de mirinên tirsnak dijîn. Ji jîngeha xwe ya avê hatine derxistin, bêhêz dimjin çimkî gilçîskên wan derdikevin, hêdî hêdî di êş û azarê de dimirin. Masîyên gir - tûna, şûr-masiyên hanê - bi hovîtî tên xistin, gelek caran birîndar lê hîn jî hişmend, mecbûr dimînin ku berî mirinê li ber xwe bidin. Ev hovîtiya bêdilî di bin rûyê avê de veşartî dimîne.
JI DERVEYÎ ÇEWTÎYÊ
پڕۆسەی ڕاوەماسی وێرانکەری ھەسارەکەمانە و زیان بە تەندروستیمان دەگەیەنێت.
ماسیگرتن و ژینگە
ماسیگرتنی پیشەسازی و ماسی بەخێوکردن هردووکیان زیان بە ژینگە دەگەیەنن. کارخانەکانی بەخێوکردنی ماسی ئاوی ڕووبەرەکە پیس دەکەن بە ئاستی ژەهراوی ئەمۆنیا، نیتریت، و مشەخۆرەکان، کە دەبنە هۆی زیانێکی بەربڵاو. کەشتییە بازرگانییە گەورەکانی ماسیگرتن بنی زەریایەکە دەشێلێن، کە دەبنە هۆی لەناوبردنی ژینگەی ناوخۆ و فڕێدانی تا ٤٠٪ی ئەو ماسیانەی کە دەیانگرن وەک بەڵگە، کە کاریگەریی ژینگەیی خراپتر دەکات.
Xeterên ji bo Tenduristiyê
خواردنی ماسی و دەریایی مەترسی بۆ سەر تەندروستی هەیە. زۆرێک لە جۆرەکانی وەک تونای ماسی، شمشێر ماسی، شەرخۆر، و ماکرێڵ ئاستی بەرزی مێرکوری تێدایە، کە دەتوانێت زیان بە سیستەمی دەماری گەشەسەندووی کۆرپە و منداڵی بچووک بگەیەنێت. ماسی دەتوانێت پیسبووە بە ماددە ژەهراوییەکانی وەک دیۆکسین و پی سی بییەکان، کە پەیوەندییان بە شێرپەنجە و کێشەکانی زاوزێوە هەیە. هەروەها، لێکۆڵینەوەکان دەری دەخەن کە خواردنەوانی ماسی دەتوانن هەزاران پارچە پلاستیکی بچووک لە ساڵێکدا قووت بدەن، کە دەتوانێت ببێتە هۆی هەڵئاوسان و زیان بە ماسولکەکان لە ماوەیەکی دیاریکراودا.
٢٠٠ ئاژەڵ.
Ew e ku çiqas jiyanek kesek dikare her sal bi veganbûnê xilas bike.
Di heman demê de, heke genimê ku ji bo xwarina sewalan tê bikaranîn, di şûna wê de ji bo xwarina mirovan bihata bikaranîn, ew dikare salê ji bo 3,5 mîlyar mirov xwarinê peyda bike.
Gavên krîtîk di çareserkirina birçîbûnê ya gerdûnî de.
زیندانیکردنی توند
تێچووە شاراوەکانی کشتوکاڵی پیشەسازی
Nêzîkî 99% ji ajalan di fabrîkayên mezin de jiyana xwe ya tevahî di hundirê fabrîkayên ajalan yên pîşesazî yên mezin de derbas dikin. Di van dezgehên hanê de, bi hezaran di qefesên têl, qutiyên metal, an jî dorpêçên din ên sînordar di hundirê şûnên qirêj û bê pace de tên pakkirin. Ji wan re tevgerên herî bingehîn ên xwezayî - mezinbûna ciwanên xwe, lêgerîna li axê, çêkirina hêlînan, an jî hîsêkirina tîrêja rojê û hewaya nû - heta roja ku bên veguheztin ser qetliamgehê, nayê dayîn.
Pîşesaziya çandiniyê ya fabrîkî li ser bingeha zêdekirina qezencê li ser hesabê ajalan hatiye avakirin. Tevî zulmê, sîstem berdewam dike ji ber ku ew wekî qezenc zêdetir tê dîtin, û şopa wêranker a êşa ajalan ku ji çavê giştî re veşartir dimîne.
Ajalên li çandiniyên fabrîkî kul û azaran çêdikin:
Sînorên Cîhê
ئاژەڵەکان زۆرجار بە تەسکی بەستراونەتەوە ناتوانن خۆیان بگێڕن یان بخەون. مریشکەکان لە قەفەسی بچووکدا دەژین، مریشک و بەراز لە سەندوقی قەرەباڵغدا، و مانگا لە شوێنی پیس و پڕ لە پیساییدا دەژین.
بەکارهێنانی دژە زیندەیی
Antîbiyotîk mezinbûnê zûtir dikin û ajalan di şert û mercên nepak de sax dimînin, ku dikare bakteriyên berxwedêr ên antîbiyotîk ên ku ji bo mirovan xeternak in, pêşve bixin.
دەستکاریکردنی جیناتی
زۆرێک لە ئاژەڵان دەگۆڕدرێن بۆ ئەوەی گەورەتر ببن یان بڕێکی زیاتر شیر یان هێلکە بەرھەم بھێنن. هەندێک لە مریشکەکان زۆر قورس دەبن بۆ ئەوەی بە پێیەکانیان بوەستن، بەجێی دەهێڵن برسێتیان بکا یان نەتوانن بگەن بە خواردن و ئاو.
Amade ne ku Cûdahiyekê Bikin?
تۆ لێرەیت چونکە گرنگی بە خەڵک و ئاژەڵان و ھەسارەکە دەدەیت.
Çima Jiyanek Li ser Beneya Nebatan Hilbijêre?
Sedemên bihêz ên li pişt derbasbûna bo xwarina nebatî keşf bikin - ji tenduristiya çêtir bigire heya gerstêrkek dilovan. Fêr bibin ka bijartinên we yên xwarinê bi rastî çiqas çêdikin.
ڕێنمایەکانتان بۆ دەستپێکردنی شێوازێکی ژیانی ڕووەک-تێکەڵ
هەنگاوە سادەکان، ئامۆژگاری زیرەک و سەرچاوە یارمەتیدەرەکان بدۆزەرەوە بۆ دەستپێکردنی گەشتە ڕووەکەکەت بە متمانە و ئاسانی.
بۆ مرۆڤەکان
مەترسییەکانی تەندروستی مرۆڤ لە کشتوکاڵی کارخانەیی
Çandiniyariya fabrîkî xetereke mezin e bo tenduristiya mirovan û ew ji çalakiyên bêhiş û qirêjî encam digire. Yek ji pirsgirêkên herî cidî zêdekarîkirina antîbiyotîkan e di ajalan de, ku li van fabrîkan da berbelav e ji bo nexweşiyan dûr xistin di rewşên qelebalix û stresê da. Bikaranîna tund a wê dibe sedema çêbûna bakteriyan ku li hember antîbiyotîkan berxwedêr in, ku paşê ji mirovan re tên veguheztin ji têkiliya rasterast bi yên vegirtî, xwarina hilberên vegirtî, an jî çavkaniyên hawirdorî yên wek av û ax. Belavbûna van “superbakter” xetereke mezin e bo tenduristiya cîhanê ji ber ku ew dikare enfeksiyonên ku di paşerojê da bi hêsanî hatine dermankirin li hember dermanan berxwedêr bike an jî bibe sedema nexweşiyên bêderman. Ji bilî vê, çandiniyariya fabrîkî jî avûhewayeke guncav diafirîne ji bo derketin û belavbûna pathogenên zoonotîk—nexweşî ku ji ajalan ji mirovan re tên girtin û veguheztin. Mîkrobên wek Salmonella, E. coli, û Campylobacter niştecihên çandiniyên qirêj in ku belavbûna wan zêde dike şansên hebûna wan di goşt, hêk, û hilberên şîrî da ku dibin sedema nexweşiyên xwarinê û derketina nexweşiyan. Ji xeynî xetereyên mîkrobî, hilberên ajalan yên çandiniyariya fabrîkî gelek caran dewlemend in bi rûnên têr û kolesterolê, ku dibin sedema gelek nexweşiyên kronîk, wek qelewbûn, nexweşiya dil, û şekirê 2. Ji bilî vê, zêdekarîkirina hormonên mezinbûnê di ajalan da fikaran hiştiye li ser bêhevsengiyên hormonal û her weha bandorên tenduristiya demdirêj yên mirovan ku wan hilberan dixwin. Qirêjbûna hawirdorê ya ji çandiniyariya fabrîkî jî bi awayekî nerasterast bandorê li tenduristiya civakên nêzîk dike ji ber ku bermahiyên ajalan dikarin bikevin ava vexwarinê da bi nîtrîtên xeternak û bakteriyan ku dibin sedema pirsgirêkên gastrointestinal û pirsgirêkên din ên tenduristiyê. Pêşî vê, van xetereyan girîngiya guhertinên bilez di awayê hilberîna xwarinê da diyar dikin ji bo parastina tenduristiya gelemperî û her weha teşwîqkirina rêbazên çandiniyê yên ewledar û domdar.
هەروەها بەرزبوونی خواردنە ڤیگانەکان بەردەوامە، هەروەها سەیرکردن لەسەر ئەوە هەیە کە ئایا خواردنی سەوزەیی دەتوانێت...
Wekî vegansîm berdewam dike zêde bibe, balafirî li ser têkçûnên potansiyel ên ku dikarin derkeve...
ڤێگانیزم لە ساڵانی ڕابردووەدا بەرزبوونەوەیەکی خۆشەویست بوو، خەڵک زیاتر دەزانن...
نەخۆشییەکانی خواردنی سەروەیی کەسایەتی گشتییەکی گەورەیە لە جیهان، ملیۆن کەس لە هەر ساڵێک دەسەلمێنێت...
Epidemiyê qelewaziyê bûye pirsgirêka mezin a tenduristiyê, bi rêjeyên ku di nav cîhanê de berdewam zêde dibin. Heger hinekî cûda hene...
Rêwîtiya vegananîşê zêde dibe guherandina tevgera xerîdarî, ku ji hilbijartinên xwarinê derbas bûye û li aliyên din jî tê berdewam kirin...
بۆ گیانلەبەران
Teşîna Ajalên Di Çandiniyên Fabrîqe de
Çandiniاریی چەوساندنەوە لەسەر بنەمای چەوساندنەوەیەکی نەبووەکی بەرامبەر ئاژەڵانە، بینینی ئەم ئاژەڵانە وەک کاڵایەکی ڕەهای نەک بوونەوەرێکی هەستدار کە دەتوانێ ئازار، ترس و ناڕەحەتی هەست پێ بکات. ئاژەڵان لەم سیستمەدا لە قەفەسی تەنگاودا دەگیرێن و ژوورێکی زۆر کەمیان هەیە بۆ جووڵە، زۆر کەمتر بۆ ئەنجامدانی ڕەفتاری سروشتی وەک چرا، هێلانەکردن یان کۆمەڵایەتیبوون. دۆخی داخراو ئازاری جەستەیی و دەروونی تووند دەخاتە سەر ئاژەڵان، ئەمەش دەبێتە هۆی برینداربوون و درێژبوونەوەی دۆخی فشارێکی درێژخایەن، لەگەڵ پەرەسەندنی ڕەفتاری نائاسایی وەک توندوتیژی یان زیان گەیاندن بە خۆیان. سوڕی بەڕێوەبردنی زاوزێی نەخوازراو بۆ ئاژەڵانی دایک بێکۆتایە، و منداڵەکان لە ماوەی چەند کاتژمێرێک لەدایکبوونەوە لە دایکەکانیان جیا دەکرێنەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی فشاری دەروونی بۆ هەردووکیان. گوێرەکەکان زۆرجار بە تەنیا بەجێدەهێڵرێن و لە هەر جۆرە کارلێک و پەیوەندییەکی کۆمەڵایەتی لەگەڵ دایکەکانیان دوور دەخرێنەوە. کردارە ئازاربەخشەکان وەک بڕینی کلک، لابردنی چڵک، بڕینی گون و لابردنی شاخەکان بەبێ بەنج یان ئازارشکێن ئەنجام دەدرێن، ئەمەش دەبێتە هۆی ئازارێکی ناپێویست. هەڵبژاردن بۆ زۆرترین بەرهەمهێنان - خێراترین ڕێژەی گەشەکردن لە مریشکەکاندا یان بەرزترین ڕێژەی شیر لە مانگا شیرەمەنییەکاندا - خۆی بووەتە هۆی دۆخی تەندروستیی تووند کە زۆر ئازاربەخشە: هەوکردنی مەمک، لەکارکەوتنی ئەندامەکان، نائاساییبوونی ئێسکەکان، هتد. زۆرێک لە جۆرەکان بە درێژایی ژیانیان لە ژینگەیەکی پیس و قەرەباڵغدا دەناڵێنن، زۆر بە ئاسانی تووشی نەخۆشی دەبن، بەبێ ئەوەی چاودێرییەکی تەندروستیی پێویستیان بۆ بکرێت. کاتێک ڕووناکی خۆر، هەوای نوێ و شوێنیان لێ دەگیرێتەوە، ئەوا لە ژێر دۆخی کارگەدا دەناڵێنن تا ڕۆژی کوشتن. ئەم چەوساندنەوەیە بەردەوامە بەرپرسیارییەکی ئەخلاقی بەرز دەکاتەوە، بەڵام هەروەها بەرجەستەی ئەوە دەکات کە چەندە کرداری کشتوکاڵی پیشەسازی دوورە لە هەر بەرپرسیارییەکی ئەخلاقی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئاژەڵان بە چاکە و بە شکۆ.
Rêwîtiya vegananîşê zêde dibe guherandina tevgera xerîdarî, ku ji hilbijartinên xwarinê derbas bûye û li aliyên din jî tê berdewam kirin...
دەستدرێژی بۆ سەر ئاژەڵان کێشەیەکی بەربڵاوە کە بۆ چەندین سەدە کۆمەڵگای ئێمەی تێکداوە. لە بەکارھێنانی ئاژەڵان بۆ خۆراک و جلوبەرگ و کات بەسەربردنەوە، ...
بە زیادبوونی ئاگاداری لە کاریگەری نەرێنی ڕژێمی ڕۆژانەی خواردنمان لەسەر ژینگە و خێرخوازی ئاژەڵان، ئەخلاقی...
Di van salên dawî de, terma "bunny hugger" (hezkerê kevroşkê) ji bo ken û belittilkirina kesên ku ji bo mafên ajalan parêzvanî dikin, hatiye bikaranîn...
Okyanûs zêdetirî 70% rûyê Erdê vedigire û cîhê cûrbecûr jîyana avî ye. Di...
Veganîzm ji kêmkirina zerera û xurtkirina... zêdetir e ji bijarek tenê xwarinê - ew nûnertiya pabendbûnek exlaqî û moralî ya kûr e.
بۆ هەسارەکە
مەترسییەکانی بەردەوامبوونی بەرھەمھێنانی کارخانەیی بۆ سەر ھەسارەکە
Çandiniyeta fabrîkayî ji bo gerstêrk û jîngehê mîqdarek mezin xetereyê diafirîne, di xirabûna ekolojî û guherîna avhewayê de dibe lîstikvanek sereke. Di navbera encamên herî mezin ên hawirdorê yên çandiniya berfireh de emîsyonên gaza serayê ne. Çandiniya ajalan, nemaze ya ga, mîqdarên mezin ên metanê çêdike - gazek serayê ya tund ku germê di atmosferê de pir bi bandor digire li gorî karbondîoksîtê. Ji ber vê yekê ew faktorek din a sereke ye ku beşdarî germbûna gerdûnî dibe û lezkirina guherîna avhewayê pêşkêş dike. Li çaralê cîhanê, paqijkirina daristanê ya mezin ji bo şivaniya ajalan an ji bo çandiniya çandiniyên monoculture yên wekî soyabe û ceh ji bo xwarina ajalan aliyek din a bihêz a çandiniya fabrîkayî di sedema daristanan de pêşkêş dike. Ji bilî kêmbûna kapasîteya gerstêrkê ya ku karbondîoksîtê vedişêre, wêrankirina daristanê jî ekosîstemê têk dide û bi wêrankirina jîngehê ji bo cureyên bêhejmar cûrbecûrbûnê tehdîd dike. Wekî din, çandiniya fabrîkayî çavkaniyên avê yên krîtîk vediguhezîne, ji ber ku ji bo ajal, çandiniya çandiniyên xwarinê, û avêtina zibilê pir av hewce dike. Avêtina bêserûber a zibilên ajalan çem, gol û ava bin erdê bi madeyên zirardar ên wekî nîtrat, fosphat û organîzmayên zindî qirêj dike, dibe sedema qirêjiya avê û çêbûna deverên mirî di okyanûsan de ku jiyanê deryayî nikare bijî. Pirsgirêkek din jî xirabûna axê ye ji ber kêmbûna xurekan, erozyon û çolbûnê ji ber zêde karanîna erdê ji bo hilberîna xwarinê. Wekî din, karanîna giran a dermanên kêzikan û gubreyê ekosîstema derdorê wêran dike ku zirarê dide polînker, jîngeha çolê û civakên mirovan. Çandiniya fabrîkayî ne tenê tenduristiya li ser gerstêrka Erdê xirab dike, lê di heman demê de zextê li ser çavkaniyên xwezayî zêde dike û bi vî rengî di riya domdariya jîngehê de radiweste. Ji bo çareserkirina van pirsgirêkan, veguheztinek ber bi sîstemên xwarinê yên domdar pêdivî ye, yên ku ramanên exlaqî ji bo refah û jîngehê vedihewîne.
Bi xêr hatin rêbernameya me ya berfireh a xwarina ser‑sêwaz! Popûleriya xwarinên ser‑sêwaz berdewam dike, zêdetir û zêdetir...
لە today’s کۆمەڵگەدا، ئاگاداری و نیگەرانی بۆ سەروەری ژیانەوان و کاریگەرییەکانمان هەیە...
هەرچەندە ژمارەی دانیشتوانی جیهان بەردەوام لە زیادبوونە، پێویستی بە خۆراکیش بەردەوام زیاد دەکات. یەکێک لە سەرچاوە سەرەکییەکانی پرۆتین...
بە زیادبوونی ئاگاداری لە کاریگەری نەرێنی ڕژێمی ڕۆژانەی خواردنمان لەسەر ژینگە و خێرخوازی ئاژەڵان، ئەخلاقی...
Çandiniyeta ajalan beşek sereke ya şaristaniya mirovî ye bi hezaran salan e, çavkaniyeke girîng a xwarinê peyda dike...
وەک کۆمەڵگە، ئێمە بۆ ماوەیەکی زۆر ئامۆژگاری کراوە بۆ ئەوەی بۆ پاراستنی تەندروستی گشتیمان ڕژێمی خۆراکی هاوسەنگ و جۆراوجۆر بخۆین...
دروستکردنی داهاتوویەکی بە بەزەیی و بەردەوام
- بە یەکگرتنەوە، با خەون بە داهاتوویەکەوە ببینین کە تێیدا بەخێوکردنی ئاژەڵان بە شێوەیەکی کارخانەیی کە بووەتە هۆی ئەوەی ئاژەڵان ئازار بکێشن دەبێتە مێژوویەک کە بتوانین لەگەڵ پێکەنین لەسەر ڕوخسارمان قسەی لەسەر بکەین، لەوێدا هەمان ئاژەڵان دەگڕێن بەسەر ئازارەکانی خۆیاندا کە زۆر پێش ئێستا ڕوویداوە، هەروەها لەوێدا تەندروستی تاکەکان و هەسارەکە لە نێو پڕۆیتەی لە هەموو ئێمەدایە. بەخێوکردنی ئاژەڵان یەکێکە لە ڕێگاکانی بەرھەمھێنانی ژەمە خۆراکەکانمان لە جیهاندا؛ بەڵام ئەم سیستمە هەندێک لێکەوتەی نەرێنی بەدوای خۆیدا دەهێنێت. بۆ نموونە، ئازاری ئاژەڵان بە سادەیی نەگونجاوە. ئەوان لە شوێنی تەسک و قەرەباڵغدا دەژین، کە واتە ناتوانن ڕەفتارە سروشتیەکانیان دەرببڕن و خراپتر لەوە، ئەوان بەرکەوتەی ژمارەیەکی بێشوماری ئازاری بەردەوامن. بەخێوکردنی ئاژەڵان تەنها هۆکار نییە بۆ ئەوەی ئاژەڵان ئازار بکێشن بەڵکو ژینگە و تەندروشییش لە تیشکدان. بەکارھێنانی زیاد لە پێویستی دەرمانی دژە زیندەیی لە ئاژەڵاندا بەشدارە لە بەرزبوونەوەی بەکتریا دژە دژە زیندەییەکان، کە مەترسی بۆ سەر تەندروستی مرۆڤ دروست دەکەن. ئاژەڵان وەک مانگا سەرچاوەیەکی پیسکردنی ئاوەکانی دەریاشن بەهۆی دەردانی ماددە کیمیاییە زیانبەخشەکانەوە. لە لایەکی ترەوە، هاتنی بەخێوکردنی ئاژەڵان بەهۆی چالاکییەکانی بڕینی دارستانەوە و گۆڕانی کەشوهەوا بەهۆی دەردانی بەرفراوانی گازی گەرمخانەییەوە کێشەیەکی زاڵە.
- Baweriya me bi cîhanek e ku tê de her zindiyek ku li vir e, bi rêz û rûmet tê rêz kirin, û ronahiya yekem rê li wir diçe ku mirov diçin. Bi riya navgîniya hukûmeta me, bernameyên perwerdehiyê û hevkariyên stratejîk, me karê vegotina rastiyê li ser cotkariya fabrîkî girtiye ser xwe, wek dermankirina pir bi êş û bi hovîtî ya ajalan wek ajalan ku di koletiyê de ne û mafên wan tune ne û heta ku tên kuştin tên êşandin. Armanca me ya sereke ew e ku ji mirovan re perwerdehiyê pêşkêşî bike da ku ew karibin biryarên aqilmend bidin û bi rastî guhertina rastîn bîne. Weqfeya Humane Foundation saziyek ne-qezenc e ku dixebite ji bo pêşkêşkirina çareseriyên gelek pirsgirêkên ku ji cotkariya fabrîkî, domdarî, refahî ya ajalan û tenduristiya mirovan derdikevin, bi vî awayî kesan dikarin tevgerên xwe bi nirxên xwe yên exlaqî re li hev bikin. Bi hilberandin û pêşxistina cîgirên nebatî, pêşxistina polîtîkayên refahî yên ajalan yên bi bandor, û avakirina torên bi rêxistinên wekhev, em bi ciddî dixebitin ku hawîrdorek ku hem dilovan û hem domdar be ava bikin.
- Humane Foundation بە ئامانجێکی هاوبەشەوە پەیوەست کراوە - جیهانێک کە لێرەدا 0% دەبێت بۆ ئەشکەنجەدانی ئاژەڵانی کێڵگەی کارخانەکان. بێتە میوانی ئێمە لە بزووتنەوەکەدا بۆ گۆڕانکاری. وەک تیمێک، دەتوانین جیهانێک دروست بکەین کە ئاژەڵان بە میهرەبانی مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت، کە تەندروستی ئێمە لە پێشینە بێت و ژینگەکە بۆ نەوەکانی داهاتوو بە پارێزراوی بهێڵرێت.
- وێبسایتی ڕێگایە بۆ زانینی ڕاستییەکانی ڕاستەقینە دەربارەی کێڵگەی بنەچەی کارگە، لە خواردنی مرۆڤایەتی لە ڕێگەی هەندێک هەڵبژاردنی تر و دەرفەتی بیستنی هەواڵی کەمپینەکانی دوایینمان. ئێمە دەرفەتێکتان پێدەدەین بۆ بەشداریکردن بە شێوەی جیاواز لەوانە هاوبەشکردنی ژەمی ڕووەک. هەروەها بانگەوازێکە بۆ قسەکردن و پیشاندانی ئەوەی کە گرنگی بە پێشخستنی سیاسەتی باش و پەروەردەکردنی دراوسێ ناوخۆییەکانتان دەدەن دەربارەی گرنگی بەردەوامی. کردەوەیەکی بچووک درووستکردنی وزە هانی زیاتر دەدات بۆ بەشداربوون لە پرۆسەیەکدا کە جیهان دەباتە قۆناغێکی ژینگەیەکی بەردەوام و بەزەیی زیاتر.
- Ev pîşeyîbûna we ya bo dilovanî û ajokara we ye ku cîhan baştir bike û herî zêde girîng e. Statîstîk destnîşan dikin ku em di qonaxekê de ne ku hêza me heye ku em cîhana xeyalî ya xwe, cîhanek ku tê de ajalan bi dilovanî tên derman kirin, tenduristiya mirovan di rewşa çêtirîn xwe de ye û erd dîsa geş e, biafirînin. Amade bibin ji bo dehsalên pêş de yên dilovanî, wekhevî û qencî.
سەرچاوەکان
[1] https://en.wikipedia.org/wiki/جاپێوی-ئاو#جاپێوی-ئاو-بۆ-بەرھەمەکان_(کەرتی-چالاکیی-کشاورزی)
[2] https://wwf.panda.org/discover/knowledge_hub/where_we_work/amazon/amazon_threats/unsustainable_cattle_ranching/
[3] https://www.weforum.org/stories/2019/12/کشاورزی-و-زمین-قابل-سکنت
[4] https://www.fao.org/4/a0701e/a0701e00.htm
[5] https://ourworldindata.org/data-insights/milyaran-çûk-ordek-û-beraz-berî-meat-salane
[6] https://www.worldanimalprotection.org.uk/latest/blogs/bandorên-jîngehê-fabrîkayên-çandiniyê
[7] https://www.feedbusinessmea.com/2024/12/03/پیشبینی-صنعت-خوراک-دام-برای-استفاده-از-1048-میلیون-تن-دانه-در-سال-2024-25-igc/
[8] https://en.wikipedia.org/wiki/Livestock%27s_Long_Shadow#Report
[9] https://www.who.int/news/item/07-11-2017-توقف-استفاده-از-آنتیبیوتیک-در-حیوانات-سالم-برای-جلوگیری-از-گسترش-مقاومت-آنتیبیوتیکی
[10] https://en.wikipedia.org/wiki/کشتار-ماهی#Numbers
[11] https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/سیستم-غذایی-جهانی-ما-عامل-اصلی-از-دست-دادن-تنوع-زیستی
[12] https://ourworldindata.org/استفاده-از-زمین-برای-رژیم-غذایی
