Lide ke pwason yo se èt san sans, ki pa kapab santi doulè, te enfliyanse pratik lapèch ak akwakilti depi lontan. Sepandan, dènye etid syantifik yo konteste nosyon sa a, bay prèv konvenkan ke pwason yo posede mekanis newolojik ak konpòtmantal ki nesesè pou yo santi doulè. Revelasyon sa a fòse nou konfwonte enplikasyon etik lapèch komèsyal, lapèch lwazi, ak elvaj pwason, endistri ki kontribye nan soufrans plizyè milya pwason chak ane.
Syans doulè pwason an
Prèv newolojik
Pwason yo gen nosiseptè, ki se reseptè sansoryèl espesyalize ki detekte stimuli danjere oswa potansyèlman danjere, menm jan ak sa yo jwenn nan mamifè yo. Nosiseptè sa yo se yon pati entegral nan sistèm nève pwason an epi yo kapab detekte stimuli mekanik, tèmik ak chimik ki danjere. Anpil etid te bay prèv konvenkan ke pwason yo reyaji a blesi fizik ak yon repons fizyolojik ak konpòtman ki reflete pèsepsyon doulè. Pa egzanp, rechèch ki enplike trout lakansyèl te revele ke lè yo ekspoze a stimuli danjere tankou asid oswa tanperati cho, pwason yo te montre yon ogmantasyon nan nivo kortisol—ki endike estrès ak doulè—ansanm ak chanjman konpòtman remakab. Repons konpòtman sa yo enkli fwote zòn ki afekte a kont sifas oswa naje iregilyèman, konpòtman ki konsistan avèk detrès ak yon tantativ volontè pou soulaje malèz. Prezans makè estrès sa yo sipòte fòtman agiman ke pwason yo posede chemen newolojik ki nesesè pou yo fè eksperyans doulè.
Endikatè Konpòtmantal
Anplis prèv fizyolojik yo, pwason yo montre yon seri konpòtman konplèks ki bay plis enfòmasyon sou kapasite yo pou pèsepsyon doulè. Apre yon blesi oswa ekspozisyon a stimuli danjere, pwason yo tipikman montre yon diminisyon nan fason yo manje, yon ogmantasyon nan letaji, ak yon ogmantasyon nan vitès respiratwa, tout bagay sa yo se siy karakteristik malèz oswa detrès. Konpòtman sa yo ki chanje ale pi lwen pase senp aksyon refleks, sa ki sijere ke pwason an ka ap fè eksperyans yon konsyans doulè olye ke yo jis reponn a yon stimuli. Anplis de sa, etid ki enplike analjezik—tankou morfin—te demontre ke pwason ki trete ak medikaman pou soulaje doulè retounen nan konpòtman nòmal yo, tankou rekòmanse manje epi montre mwens siy estrès. Rekiperasyon sa a plis sipòte deklarasyon an ke pwason, tankou anpil lòt vètebre, kapab fè eksperyans doulè nan yon fason konparab ak mamifè yo.
Ansanm, tou de prèv newolojik ak konpòtmantal yo sipòte konklizyon ke pwason yo posede mekanis byolojik ki nesesè pou yo wè doulè epi reyaji a, sa ki defye lide demode a ke yo se tou senpleman òganis ki fonksyone ak refleks.
Prèv doulè ak laperèz nan pwason: Yon kantite rechèch k ap grandi defye ansyen sipozisyon yo
Yon etid ki pibliye nan jounal Applied Animal Behaviour Science revele ke pwason ki ekspoze a chalè douloure montre siy laperèz ak mefyans, sa ki souliye nosyon ke pwason yo pa sèlman fè eksperyans doulè men yo kenbe memwa li tou. Rechèch inovatè sa a kontribye nan yon kantite prèv k ap grandi ki defye sipozisyon ki te la depi lontan sou pwason ak kapasite yo pou pèsepsyon doulè.
Youn nan etid enpòtan chèchè nan Queen's University Belfast yo te fè demontre ke pwason, tankou lòt bèt, kapab aprann evite doulè. Rebecca Dunlop, yon syantifik dirijan nan etid la, te eksplike, "Atik sa a montre ke evite doulè lakay pwason pa sanble yon repons refleks, men pito yon bagay yo aprann, yo sonje, epi yo adapte selon diferan sikonstans. Kidonk, si pwason ka wè doulè, alò lapèch pa ka kontinye konsidere kòm yon espò ki pa mechan." Dekouvèt sa a soulve kesyon kritik sou etik lapèch, ki sijere ke pratik yo te konn konsidere kòm inofansif ka vrèman lakòz anpil soufrans.
Menm jan an tou, chèchè nan Inivèsite Guelph nan Kanada te fè yon etid ki te konkli pwason yo fè eksperyans laperèz lè y ap kouri dèyè yo, sa ki sijere ke reyaksyon yo ale pi lwen pase senp refleks. Doktè Duncan, chèchè prensipal la, te deklare, "Pwason yo pè epi ... yo prefere pa pè," li te mete aksan sou lefèt ke pwason yo, menm jan ak lòt bèt yo, montre repons emosyonèl konplèks. Dekouvèt sa a pa sèlman defye pèsepsyon pwason yo kòm kreyati ki motive pa ensten, men tou li souliye kapasite yo pou yo pè ak yon dezi pou evite sitiyasyon difisil, sa ki plis mete aksan sou nesesite pou konsidere byennèt emosyonèl ak sikolojik yo.
Nan yon rapò an 2014, Komite Byennèt Animal Fèm (FAWC), yon òganis konsiltatif pou gouvènman Britanik la, te afime, "Pwason yo kapab detekte epi reyaji a stimuli danjere, epi FAWC sipòte konsansis syantifik k ap grandi a ke yo fè eksperyans doulè." Deklarasyon sa a aliyen ak yon kantite rechèch k ap grandi ki endike ke pwason yo posede kapasite pou yo wè stimuli danjere, ki defye opinyon demode ki te lontan refize pwason yo kapasite pou fè doulè. Lè li rekonèt ke pwason ka fè eksperyans doulè, FAWC te rantre nan kominote syantifik la an jeneral pou mande yon reevalyasyon sou fason nou trete bèt akwatik sa yo, ni nan rechèch syantifik ni nan aktivite imen chak jou.
Doktè Culum Brown nan Inivèsite Macquarie, ki te revize prèske 200 atik rechèch sou kapasite mantal ak pèsepsyon sansoryèl pwason yo, sijere ke estrès pwason yo sibi lè yo retire yo nan dlo a ka depase estrès moun ta ka sibi lè yo ta nwaye, paske yo sibi yon lanmò pwolonje ak dousman akòz enkapasite yo pou respire. Sa a mete aksan sou enpòtans pou trete pwason yo yon fason ki pi imen.
Baze sou rechèch li a, Doktè Culum Brown konkli ke pwason, ki se bèt konplèks nan nivo mantal ak konpòtman, pa ta ka siviv san kapasite pou santi doulè. Li mete aksan tou sou nivo mechanste lèzòm enpoze sou pwason vrèman enpresyonan.
Kriyote lapèch komèsyal la
Lapèch aksidantèl ak twòp lapèch
Pratik lapèch komèsyal yo, tankou chalutaj ak palangre, yo fondamantalman brital epi yo lakòz anpil soufrans pou lavi maren an. Nan chalutaj, yo trennen gwo filè nan fon oseyan an, pou kaptire tout sa ki sou wout yo san diskriminasyon, tankou pwason, envètebre, ak espès maren vilnerab yo. Lapèch ak palangre, kote yo mete zen ak Garnier sou gwo liy ki lonje sou plizyè kilomèt, souvan mele nan espès ki pa sib yo, tankou zwazo maren, tòti, ak reken. Pwason yo pran nan metòd sa yo souvan sibi toufe pwolonje oswa chòk fizik grav. Pwoblèm kapti aksidantèl la - kaptire espès ki pa sib yo san entansyon - vin agrave mechanste sa a, sa ki mennen nan lanmò nesesè plizyè milyon bèt maren chak ane. Espès sa yo ki pa sib yo, tankou jèn pwason ak lavi maren ki an danje, yo souvan jete yo mouri oswa ap mouri, sa ki agrave plis enpak devastatè a sou divèsite byolojik maren an.
Pratik Abataj
Abataj pwason yo pran pou konsomasyon moun souvan enplike pratik ki byen lwen imen. Kontrèman ak bèt terès ki ka sibi etoudisman oswa lòt pwosedi pou diminye doulè, pwason yo souvan retire trip yo, senyen yo, oswa kite yo toufe pandan yo toujou konsyan. Pwosesis sa a ka dire plizyè minit menm plizyè èdtan, tou depann de espès la ak kondisyon yo. Pa egzanp, anpil pwason souvan rale nan dlo a, branch yo ap chèche lè, anvan yo sibi plis domaj. San yon sipèvizyon regilasyon konsistan, pwosedi sa yo ka trè mechan, paske yo inyore kapasite pwason an pou soufri ak estrès byolojik li andire. Mank metòd abataj estanda ak imen pou pwason yo mete aksan sou yon mepri jeneral pou byennèt yo, malgre rekonesans k ap grandi sou bezwen pou tretman etik tout èt vivan yo.
Ansanm, pratik sa yo reflete gwo defi etik ak ekolojik ke lapèch komèsyal la poze, sa ki nesesite pou yo peye plis atansyon sou altènativ dirab ak imen nan endistri a.
Enkyetid Etik nan Akwakilti
Twòp moun ak estrès
Elvaj pwason, oubyen akwakilti, se youn nan sektè ki ap grandi pi rapid nan endistri alimantè mondyal la, men li chaje ak gwo enkyetid etik. Nan anpil enstalasyon akwakilti, pwason yo fèmen nan tank oubyen pak ki twò chaje, sa ki lakòz plizyè pwoblèm sante ak byennèt. Gwo dansite pwason nan espas sa yo ki fèmen kreye yon anviwònman ki gen estrès konstan, kote agresyon ant moun se yon bagay komen, epi pwason yo souvan fè tèt yo mal oubyen blese tèt yo pandan y ap konkoure pou espas ak resous. Twòp moun sa a fè pwason yo pi vilnerab tou a epidemi maladi, paske patojèn yo gaye rapidman nan kondisyon sa yo. Itilizasyon antibyotik ak pwodui chimik pou jere epidemi sa yo agrave pwoblèm etik yo, paske twòp itilizasyon sibstans sa yo pa sèlman mete sante pwason an danje, men li ka mennen nan rezistans antibyotik, sa ki finalman poze yon risk pou sante moun. Kondisyon sa yo mete aksan sou mechanste natirèl sistèm elvaj pwason entansif yo, kote byennèt bèt yo konpwomèt an favè maksimize pwodiksyon an.
Rekòlt Inimen
Metòd rekòt yo itilize nan akwakilti souvan ajoute yon lòt kouch mechanste nan endistri a. Teknik komen yo enplike etoudi pwason ak elektrisite oswa ekspoze yo a gwo konsantrasyon diyoksid kabòn. Tou de metòd yo fèt pou rann pwason an san konesans anvan yo touye l, men etid yo endike ke yo souvan pa efikas. Kòm rezilta, pwason yo souvan fè eksperyans detrès ak soufrans pwolonje anvan yo mouri. Pwosesis etoudisman elektrik la ka pa rive pwovoke yon pèt konesans apwopriye, sa ki kite pwason an konsyan epi santi doulè pandan pwosesis touye a. Menm jan an tou, ekspozisyon a diyoksid kabòn ka lakòz gwo malèz ak estrès, pandan pwason an ap lite pou respire nan yon anviwònman kote oksijèn nan apovri. Mank metòd abataj imen ki konsistan ak fyab pou pwason elve yo kontinye ap yon gwo enkyetid etik nan akwakilti, paske pratik sa yo pa pran an kont kapasite pwason an pou soufri.
Sa ou ka fè
Tanpri, pa mete pwason sou fouchèt nou. Jan nou wè nan kantite prèv syantifik k ap grandi a, pwason yo pa bèt san lespri yo te konn panse ki pa gen emosyon ak doulè. Yo fè eksperyans laperèz, estrès ak soufrans nan fason pwofon, menm jan ak lòt bèt yo. Krim yo fè sou yo a, kit se nan pratik lapèch oswa nan anviwònman fèmen, pa sèlman pa nesesè men tou, li pa imen ditou. Chwazi yon vi ki baze sou plant, tankou vin vegan, se yon fason pwisan pou sispann kontribye nan domaj sa a.
Lè nou adopte veganism, nou pran yon desizyon konsyan pou nou viv yon fason ki minimize soufrans tout èt vivan, tankou pwason. Altènativ ki baze sou plant yo ofri opsyon bon gou ak nourisan san dilèm etik ki lye ak eksplwatasyon bèt yo. Se yon opòtinite pou nou mete aksyon nou an liy avèk konpasyon ak respè pou lavi, sa ki pèmèt nou fè chwa ki pwoteje byennèt kreyati planèt la.
Chanje pou vin vegan pa sèlman konsène manje ki nan asyèt nou an; se pran responsablite pou enpak nou genyen sou mond ki antoure nou an. Lè nou retire pwason nan fouchèt nou, n ap defann yon avni kote tout bèt, gwo kou piti, resevwa tretman ak jantiyès yo merite a. Aprann kijan pou vin vegan jodi a, epi rantre nan mouvman an pou yon mond ki gen plis konpasyon ak dirab.
