O lo tatou faiga taumafa o loʻo iai nei ua mafua ai le maliliu o le silia ma le 9 piliona manu i le laueleele i tausaga taʻitasi. Peitaʻi, o lenei fuainumera mataʻutia ua na o se faʻailoa mai ai le lautele o mafatiaga i totonu o la tatou faiga taumafa, auā e naʻo manu i le laueleele e faʻatatau i ai. I le faʻaopoopoga i le aʻafiaga o manu i le laueleele, o le pisinisi faifaiva e mafua ai se aʻafiaga mataʻutia i meaola o le sami, ma fasiotia ai le faitau piliona o iʻa ma isi meaola o le sami i tausaga taʻitasi, pe tuʻusaʻo mo le taumafaina e tagata pe o ni tagata ua maliliu faʻafuaseʻi ona o faiga faifaiva.
O le fa'alavelave fa'afuase'i e fa'atatau i le pu'eina fa'afuase'i o i'a e le'i fa'amoemoeina i taimi o faigafaiva fa'apisinisi. O nei tagata ua a'afia fa'afuase'i e masani ona feagai ma ni taunuuga matuia, e amata mai i manu'aga ma le oti i le fa'aleagaina o le si'osi'omaga. O lenei tusiga e su'esu'eina ai itu eseese o fa'alavelave fa'afuase'i, ma fa'amalamalamaina ai fa'aleagaina fa'aopoopo e mafua mai i faigafaiva fa'apisinisi.






Aiseā ua leaga ai le pisinisi faifaiva?
E masani ona faitioina le pisinisi faifaiva ona o ni faiga eseese e iai ni aafiaga leaga i le siosiomaga o le gataifale ma le tele o meaola eseese. O nisi nei o mafuaaga e manatu ai o le pisinisi faifaiva o ni faafitauli:
Fa'a'a'a i Lalo o le Sami: O le fa'a'a'a i lalo o le sami e aofia ai le tosoina o upega mamafa i luga o le fola o le sami e pu'e ai i'a ma isi meaola o le sami. O lenei faiga e matua fa'aleagaina ai nofoaga o le sami, aua e mafai ona fa'aleagaina ai siosiomaga maaleale e pei o 'amu 'amu, moega mutia o le sami, ma togālaau sipuni. O le fa'a'a'a
i lalo o le sami e mafai fo'i ona i'u ai i le fa'aumatiaina o nofoaga taua mo le tele o meaola o le sami, e mafua ai le pa'u'ū o le tele o meaola ma le soifua maloloina o le siosiomaga. Fa'aleagaina o le Foliga o le Sami: O le fa'aaogaina o mea fagota mamafa, e aofia ai fa'a'a'a i lalo o le sami ma fa'a'a'a i lalo o le sami, e mafai ona mafua ai le fa'aleagaina tele o le fola o le sami. O nei metotia fagota e mafai ona fa'alavelaveina ai palapala, fa'alavelaveina ai ta'amilosaga o mea'ai, ma suia ai le fausaga fa'aletino o le fola o le sami, e o'o atu ai i ni a'afiaga fa'ale-si'osi'omaga i se taimi umi. O le fa'aleagaina o le fola o le sami e mafai fo'i ona a'afia ai isi gaioiga o le sami, e pei o va'a fa'apisinisi ma le maulu fa'afiafia.
Fagota i Laina Umi: O le fagota i Laina Umi e aofia ai le fa'atulagaina o laina i matau e iai maunu i mamao e pu'e ai i'a e pei o tuna, i'a pelu, ma malie. E ui o lenei metotia e mafai ona matua'i aoga, ae e feso'ota'i fo'i ma le maualuga o le aofa'i o fa'a'a'a e le'i maua, e aofia ai meaola e le'o fa'atatauina e pei o laumei, manulele o le sami, ma manu o le sami. E mafai fo'i e le fagotaga i luga o le laina uumi ona fesoasoani i le soona fagota ma le fa'aitiitia o i'a, e lamatia ai le fa'asaoina o si'osi'omaga o le gataifale ma le soifuaga o nu'u fagota.
le fa'alavelave fa'afuase'i (bycatch): O le fa'alavelave fa'afuase'i (bycatch) e fa'atatau i le pu'eina fa'afuase'i o ituaiga i'a e le'i fa'atatauina i le taimi o galuega fagota. O le fa'alavelave fa'afuase'i (bycatch) o se mataupu taua i le pisinisi fagota, e mafua ai le maliliu fa'afuase'i o le faitau miliona o manu o le gataifale i tausaga ta'itasi. E mafai ona aofia i le fa'alavelave fa'afuase'i (bycatch) ituaiga i'a e pei o tafola, laumei, manu felelei, ma malie, o le tele o ia mea ua lamatia pe lamatia. O le pu'eina fa'afuase'i o fa'alavelave fa'afuase'i (bycatch) e mafai ona i ai ni a'afiaga matuia i le si'osi'omaga, fa'alavelaveina ai upega mea'ai o le gataifale ma fa'aleagaina ai le malosi o si'osi'omaga o le gataifale.
I le tulaga lautele, o loʻo faitioina le pisinisi faifaiva ona o ana faiga lē gafataulimaina, lea e mafua ai le faʻaleagaina o nofoaga ma aganuu, leiloa o le tele o ituaiga o meaola, ma le faʻaitiitia o meaola o le gataifale.
O le ā le Fa'asologa o I'a Fa'atauva'a
O le fa'ai'uga fa'aopoopo o i'a e fa'atatau i le pu'eina fa'afuase'i ma le oti mulimuli ane o i'a o le sami e le'o fa'atatauina i mea fagota. E tupu lenei mea pe a fa'atatau galuega fagota i ni ituaiga fa'apitoa ae pu'eina fa'afuase'i isi meaola o le sami i le faagasologa. E mafai e le fa'ai'uga fa'aopoopo ona aofia ai le tele o meaola o le sami, e aofia ai ituaiga i'a e le'o fa'atatauina, manu o le sami, laumei, manulele o le sami, crustaceans, ma le tele o invertebrates o le sami.
O le faʻafitauli o faigafaiva e mafua mai i iʻa e maua mai i le faʻaaogaina o iʻa e mafua mai i le faʻasao, e mafua ai ni atugaluga taua tau amio ma le puipuiga. I le itu tau amio, e tulaʻi mai ai ni fesili e uiga i le faʻaleagaina e le talafeagai e mafua mai i meaola ona o faigafaiva faapisinisi. O le tele o manu e maua mai iʻa e maua mai iʻa e maua mai iʻa e manuʻa pe oti ona o le pipii i mea fagota pe mole pe a toe lafoaʻi i le vai. I le itu tau puipuiga, o iʻa e maua mai iʻa e mafua mai i le faʻaaogaina o iʻa e lamatia ai le ola o meaola o loʻo lamatia ma lamatia. O ituaiga e pei o laumei, manu o le sami, ma nisi manu felelei o le sami e matua lamatia lava i le oti ona o iʻa e maua mai iʻa, ma faʻateteleina ai lo latou tulaga lamatia o le faitau aofaʻi.
O taumafaiga e faʻafetaui ai faʻafitauli o iʻa e mafua mai i faiva e masani ona aofia ai le atinaʻeina ma le faʻatinoina o fuafuaga e faʻaitiitia ai faʻafitauli o iʻa e mafua mai i faiva. E ono aofia ai le faʻaaogaina o mea fagota faʻapitoa ma metotia ua mamanuina e faʻaitiitia ai faʻafitauli e leʻi mafaufauina, e pei o masini e taofia ai laumei (TED) i totonu o upega fagota ula poʻo laina faʻamataʻu manu i luga o vaʻa fagota uumi. E le gata i lea, o fuafuaga faʻatonutonu e pei o tapulaʻa fagota, faʻatapulaʻaina o mea fagota, ma le tapunia o nofoaga e ono faʻatinoina e faʻaitiitia ai aʻafiaga o faʻafitauli i meaola ma siosiomaga e maaleale.
O le maumau tele o meaola o le gataifale ona o iʻa e maua mai i faiva e mafai ona mafua mai i ni nai mea, ma e tofu lava ma le mafuaʻaga o le tele o le faʻafitauli:
- Meafaigaluega Fagota e Le Filifilia: O nisi ituaiga o mea fagota, e pei o upega ma upega toso, e lauiloa i lo latou natura le fa'ailogaina. O nei ituaiga mea fagota e maileia ai le tele o manu o le sami, e tusa lava po'o ai o latou ituaiga o meaola o lo'o fa'atatau i ai. O le i'uga, o meaola e le o fa'atatau i ai, e aofia ai ma meaola ua lamatia pe vaivai, e masani ona avea ma tagata ua a'afia fa'afuase'i i faigafaiva.
- Pulega Lē Lelei o Faigafaiva: O faiga lē lelei o le pulega o faigafaiva e iai sona sao taua i le faateteleina o le faafitauli o iʻa e leʻi maua mai iʻa. O le le pulea lelei e mafai ona oʻo atu ai i le soona fagota, lea e sili atu ai le mamafa o faigafaiva i tulaga gafataulimaina, faaitiitia ai le faitau aofaʻi o ituaiga o iʻa e faʻamoemoeina ma faʻalavelaveina ai siosiomaga o le gataifale. O le soona fagota e le gata ina faʻaitiitia ai le maua o ituaiga o iʻa e faʻamoemoeina ae e fesoasoani foʻi i le faʻateleina o iʻa e leʻi maua mai iʻa ona e ono faʻaaogaina e faifaiva ni metotia e le filifilia lelei e faʻatumauina ai le maualuga o iʻa e maua mai iʻa. E le gata i lea, o tulafono faatonutonu ma faiga faʻamalosia e le lelei e le mafai ona foʻia lelei ai le faʻafitauli o iʻa e leʻi maua mai iʻa, ma faʻataga ai ona faʻaauau pea ma faʻateteleina.
- Leai se Malamalama po o se Popolega: O le leai o se malamalama po o se popolega i totonu o faifaiva e uiga i le ogaoga o le faafitauli o le bycatch e faateleina ai lona tupu. E toatele faifaiva atonu e le malamalama atoatoa i taunuuga faalenatura o bycatch pe atonu e faamuamua tupe maua faaletamaoaiga i se taimi puupuu nai lo le tumau i se taimi umi. E le gata i lea, o le faatapulaaina o le avanoa i faamatalaga po o punaoa i luga o isi faiga fagota e faaitiitia ai bycatch e mafai ona faalavelaveina ai taumafaiga e foia ai le faafitauli. A aunoa ma se suiga taua i uiga ma le malamalama i totonu o le pisinisi fagota, o taumafaiga e faaitiitia ai bycatch e foliga mai o le a feagai ma teteega ma le le gaoioi.
Auala Fagota Sili Ona Leaga e Faatatau i I'a Fa'asolo
O nisi o metotia o faiva e masani ona iʻu i ai iʻa e leʻi maua (bycatch) o le fao uumi (longlining), fao i luga o upega toso (trawling), ma le upega toso (gillnet).

O le longlining , e taʻua foʻi o le trolling, e aofia ai le faʻaaogaina o le selau poʻo le afe o matau e iai maunu i luga o se laina fagota e tasi, e masani ona oʻo atu i le 28 maila mai vaʻa tetele i le sami. O lenei metotia e puʻeina ai ituaiga eseese o meaola o le sami, e aofia ai laumei o le sami, malie, iʻa billfish e le o faʻamoemoeina, ma tuna laiti. Ae paga lea, o manu o le sami e maua i nei laina e masani ona mafatia i manuʻaga mataʻutia, pe toto seʻia oʻo i le oti aʻo tautau mai matau pe oti pe a tosoina i luga o le vaʻa. O iʻa e maua faʻatasi, e aofia ai iʻa e maua i vaega o latou tino e ese mai le gutu, e masani ona maua i manuʻaga mataʻutia ma e masani ona toe lafoaʻi i le sami. Ua faʻaalia e suʻesuʻega le maualuga o le fua faatatau o le oti i ituaiga o iʻa e maua faʻatasi, ma le Chinook salmon o loʻo feagai ma le 85% o le fua faatatau o le oti pe a uma ona maua i laina trolling i Alaska, ma le 23% oi latou e maua i le mata. O le mea e mataʻutia ai, e tusa ma le tasi i le lima manu e maua i laina trolling o malie, o le toʻatele oi latou e onosaia le faiga sauā o le aveeseina o latou apaʻau mo le supo apaʻau malie aʻo leʻi toe lafoaʻi i le sami e feagai ai ma se oti umi ma tiga.
O le fagotaina o upega e aofia ai le tosoina o upega tetele i le sami, e toetoe lava o mea uma i o latou ala, e aofia ai papa 'amu ma laumei o le sami. O nei upega, e masani ona tosoina i le va o va'a tetele e lua, e maileia ai manu uma o le sami i o latou ala. A tumu, ona si'i lea o upega i luga o va'a, ma i'u ai ina mole ma mate ai le tele o manu. Ona fa'avasega lea e le au faifaiva mea na maua, taofi ituaiga o i'a e mana'omia ma lafoa'i manu e le o ni manu fa'amoemoeina, lea atonu ua oti i le taimi e toe lafoa'i ai i le sami.
O le fa'apipi'iina o upega e aofia ai le tu'uina o laina fa'atulagaina o upega i totonu o le vai, lea e mafai ona fa'alavelaveina ai ituaiga eseese o meaola o le sami e pei o cetaceans, manulele o le sami, seal, ma elasmobranchs. E le pei o isi auala fagota, o upega e fa'amau i le fola o le sami, ma mafai ai ona latou opeopea i le vai. E ui ina mamanuina e pu'e ai na'o ni i'a fa'apitoa le lapopo'a e ala i le fa'apipi'iina o latou i o latou gutu, o le mea manifinifi e fa'aaogaina e fai ai upega e toetoe lava a le va'aia e isi manu. O lenei mea e lamatia ai le faitau aofa'i o manulele o le sami, aemaise lava i nofoaga o lo'o malolo ai le to'atele oi latou pe ua sui o latou fulufulu manu, aua e masani ona leai ni suiga e fa'aitiitia ai le aofa'i o manulele o le sami ua fa'amaonia le aoga.
Aiseā e mafai ai ona avea le bycatch ma fa'afitauli?
O le bycatch e mafua mai i i'a e le'i maua (bycatch) o se fa'afitauli e tele ona itu, e a'afia ai itu tau si'osi'omaga ma le tamaoaiga o faiga fa'anatura o le gataifale ma nu'u fagogota:
- A'afiaga Fa'ale-Siosiomaga: E mafai e le Bycatch ona fa'alavelaveina ai si'osi'omaga o le gataifale e ala i le ave'esea o meaola e le'o fa'atatauina mai le upega o mea'ai. E masani ona feoti manu e lafoa'i, ma i'u ai i le leiloa o le tele o meaola eseese ma le ono fa'alavelaveina ai le fa'agasologa o le si'osi'omaga. E mafai fo'i e le Bycatch ona fa'aleagaina nofoaga taua, e pei o 'amu ma togālaau omomi, ma fa'aleagaina atili ai le soifua maloloina o si'osi'omaga o le gataifale.
- A'afiaga Tau Tamaoaiga: E mafai e le i'a fa'aopoopo ona i ai ni aafiaga taua tau tamaoaiga mo faifaiva ma o latou nu'u. O le maualuga o le i'a fa'aopoopo e ono i'u ai i le tapunia o faigafaiva po'o le fa'atulagaina o tapula'a, fa'atapula'aina ai le maua o ituaiga i'a fa'atatau ma fa'aitiitia ai tupe maua a faifaiva. E le gata i lea, e mafai e le i'a fa'aopoopo ona fesoasoani i le soona fagota e ala i le ave'esea o ituaiga i'a e le'o fa'atatauina, fa'agesegese ai taumafaiga e toe fausia ai fa'asoa i'a ma fa'avaivaia ai le fa'aauauina o faigafaiva i se taimi umi.
- A'afiaga i Meaola Puipuia: O i'a fa'asolitulafono e mafua mai i le fa'alavelave e mafua mai i le fa'alavelave e mafua mai i le fa'alavelave e mafua mai i le fa'alavelave e mafua mai i le fa'alavelave, e ono lavelavea ai nei manu i mea fagota pe manu'a fo'i ona o le fa'alavelave e mafua mai i le fa'alavelave, ma mafua ai ona fa'aitiitia le faitau aofa'i ma fa'alavelaveina ai taumafaiga e toe fa'aleleia ai. O le fa'alavelave e mafua mai i i'a fa'asolitulafono e mafua mai i le fa'alavelave e mafua mai i le fa'alavelave e mafua mai i le fa'atulafonoina ma fa'asalaga mo faifaiva, ma fa'ateleina ai le avega tau tamaoaiga i nu'u fagota.
I le aotelega, o le fa'aleagaina o i'a e le'i maua mai i le gataifale o se lu'itau lavelave ma lautele e mana'omia ai taumafaiga fa'atasi e fo'ia ai. O fuafuaga lelei e fa'aitiitia ai fa'aleagaina o i'a e le'i maua mai i le gataifale e tatau ona mafaufau i mea taua uma e lua o le si'osi'omaga ma le tamaoaiga, ma fa'amoemoe e fa'aitiitia ai a'afiaga o faigafaiva i meaola e le'o fa'atatauina a'o fa'amautinoa le tumau pea o le si'osi'omaga o le gataifale ma le soifuaga o nu'u faifaiva.
E mafai faapefea ona e fesoasoani
E faamuamua e le pisinisi faifaiva le tupe mama nai lo se isi lava mea, e masani lava ona afaina ai tagata faigaluega ma manu. O lenei sailiga faifai pea o tupe mama e oo atu ai i le faaaogaina sese o tagata soifua ma meaola o le sami ma e fesoasoani ai i le faaitiitia o siosiomaga o le sami. E ui i lea, e iai lava le tomai o tagata taitoatasi e lu’i ai le pisinisi faifaiva ma ana faiga faataumaoi.
O le filifili e aveese iʻa mai a tatou meaʻai, ua tatou aveʻesea ai le faʻamalosiauga a le alamanuia e faʻaaogaina meaola o le sami ma faʻaleagaina le siosiomaga e faʻafetaui ai manaʻoga o le lalolagi. Nai lo lena, e mafai ona tatou taliaina meaʻai e sili atu le agaalofa i manu ma le vaʻalele
O loʻo aliaʻe mai ni isi auala fou e sui ai meaʻai mai iʻa masani, ma ofoina atu ai ni ituaiga meaʻai lauiloa e faʻavae i laʻau e pei o le sushi ma le ula. O nisi kamupani o loʻo suʻesuʻeina foʻi filifiliga o meaʻai mai iʻa "e totoina i totonu o le fale suʻesuʻe", e faʻaaoga ai sela moni o iʻa e fatu ai ni oloa moni e aunoa ma le faʻaleagaina o meaola o le sami.
O le fesuiaʻiga i filifiliga e faʻavae i laʻau e le gata ina aoga mo o tatou sami ae iai foʻi ni aafiaga lelei mo le paneta, le soifua manuia o manu, ma le soifua maloloina o le tagata lava ia. O le faia o filifiliga poto ma le taliaina o tu ma aga masani o le taumafa e ala i le agaalofa, e mafai ona tatou faia se eseesega taua mo le siosiomaga, manu, ma i tatou lava. Suʻesuʻe atili ma amata lau malaga i la matou taʻiala amata e faʻavae i laʻau e leai se totogi.





